Een rookvrij dorp? Dat gaat wel wat ver

Tabakswalm Het eerste rookvrije dorp van Nederland. Dat moet het Friese Ureterp worden, als het aan huisarts Hilly ter Veer ligt.

Foto Kees van de Veen

Haast demonstratief staan vader en zoon op de stoep te roken. Pal tegenover hun woning wordt vanavond de informatiebijeenkomst Ureterp rookvrij, gehouden.

Huisarts Hilly ter Veer heeft als ultieme droom het dorp rookvrij te maken. Haar initiatief is niet besteed aan de twee rokers. „Flauwekul”, vindt de vader. „Er zijn grotere problemen in de wereld.” Hij wil niet met zijn naam in de krant, want dat zou hem zakelijke contacten kosten. „Het zal best waar zijn dat roken niet goed is,” vult zijn zoon (20) aan. „Maar drugs zijn erger, daar raak je verknipt door.”

In het zaaltje luisteren zo’n honderd mensen naar ter Veer. Alle kinderen hebben het recht beschermd te worden tegen de gevaren van tabaksrook, vindt de huisarts. Daarom moet het Friese dorp (5.000 inwoners) als eerste van Nederland rookvrij worden. Niet door een verbod, onderstreept ze, maar door plekken waar kinderen komen rookvrij te maken. „Zien roken, doet roken”, weet Ter Veer. „Daar willen we wat aan gaan doen.”

Ter Veer vertelt dat door roken 20.000 mensen per jaar overlijden in Nederland. Elke dag beginnen 100 tot 150 kinderen te roken; gemiddeld 13 jaar oud.

Schoolpleinen

Vanavond zitten vrijwel alleen medestanders in de zaal. Ook Grytsje van der Schaaf (36) is er, van de plaatselijke Primera. „Sigaretten verkopen is mijn handel”, vertelt ze. Ze kreeg verontruste klanten in de winkel die vroegen of er een verbod kwam om op straat in Ureterp een sigaret op te steken. „Ik legde ze uit dat mensen wordt gevraagd niet op schoolpleinen te roken. Daar zijn alle rokers het mee eens.”

Ter Veer werkt samen met verslavingsarts Robert van der Graaf, die de gesloten jeugdkliniek Het Poortje in Groningen twee jaar geleden rookvrij wist te maken. Ook oud-schaatscoach en oud-schaatser Gerard Kemkers, nu manager topsport bij FC Groningen, steunt Ter Veers plan. „Een ambitieus initiatief. Sport en roken matchen niet. Sportvelden moeten rookvrij zijn”, vindt hij. „Eind jaren tachtig hebben we als kernploeg nog actie gevoerd, toen op de tribunes van het overdekte Thialf nog gerookt mocht worden. We reden door een walm van rook.”

In Abcoude maakten de hockey- en de voetbalvereniging hun sportvelden dit jaar al rookvrij. Dat gebeurde op verzoek van gynaecoloog Luc van Lonkhuijsen. „80 procent van de ouders is voor rookvrije sportterreinen.”

De grootste barrière noemt hij de handhaving.

„Soms ziet iemand het bordje ‘rookvrij’ niet. Dan spreken we hem aan: ‘wij streven op deze club naar een gezonde leefomgeving.’ Veel mensen zijn bereid hun sigaret uit te doen als je ze redelijk benadert.”

Bert Soenveld van de GGD Fryslân raadt besturen van sportverenigingen aan een enquête te houden onder ouders. “De meeste ouders willen niet dat hun kinderen gaan roken. Als je 75 procent van de mensen al achter je hebt, kun je sneller een rookvrije omgeving inrichten.”

Rokende vader

Een foto van een rokende vader op een schoolplein leidt tot discussie. Vraag aan de zaal: is roken in het bijzijn van kinderen een vorm van kindermishandeling? Ja, vindt verslavingsarts Van der Graaf. Hij vertelt hoe hij met zijn pasgeboren zoon door een walm van sigarettenrook het ziekenhuis in Groningen verliet.

Sijmen van den Boogaard van café It Alde Sté in Ureterp gaat de term ‘kindermishandeling’ te ver. „Ik schrik hiervan. Ik ben ook voor rookvrij, maar ben bang voor een heksenjacht.”

Joop Vogel van scholengemeenschap Liudger in Drachten valt hem bij. „We moeten roken niet criminaliseren.” Hij zegt „ontzettend blij” te zijn met Ter Veers initiatief. „Er wordt op school over gesproken.”

Volgende maand spreekt Ter Veer de raadsvergadering van Opsterland toe over haar plan voor een rookvrij Ureterp. Want ondanks een uitnodiging was er geen enkel raadslid op deze vrijdagavond aanwezig.