Zo eenvoudig ligt het niet in jouw wijk, Jesse

Opinie Net als Obama gebruikt Jesse Klaver zijn geboortewijk voor politiek gewin, concludeert buurtgenoot Mark van Ostaijen. Maar zijn verhaal doet de werkelijkheid geen recht.

Fractievoorzitter Jesse Klaver tijdens de bekendmaking van het verkiezingsprogramma van GroenLinks. Foto Remko de Waal / ANP

Het is nauwelijks iemand ontgaan, Jesse Klaver presenteerde vorige week het verkiezingsprogramma van GroenLinks in de Amsterdamse Melkweg. De gehele euforie rondom de speech deed Amerikaans aan, zoals Arjen Lubach in zijn tv-programma afgelopen zondag ook prachtig liet zien. Hij sprak zijn ‘vrienden’ aan in een volgepakte zaal, hij had Obama-achtige teleprompters waarop hij zijn tekst kon zien en een ‘agenda van verandering’. Maar niet alleen de vorm deed Amerikaans aan. Ook inhoudelijk was zijn speech duidelijk geïnspireerd op de wijze waarop Barack Obama het persoonlijke politiek maakt.

nrc-klaver

Dat persoonlijke hangt Klaver erg aan zijn Brabantse komaf. Zo mag iedereen weten dat hij uit Roosendaal komt, en nog specifieker uit de Westrand. Ook dit doet denken aan hoe Obama zijn Southside in Chicago emblematisch opvoert als de kleine plek waar al het grote zichtbaar wordt. Of zoals Klaver stelde: „Ik kom uit Roosendaal en daar ben ik verdomde trots op. En de Westrand is míjn wijk, daar ben ik geboren.”

Toevallig kom ik ook uit Roosendaal. En ook ik ben geboren en getogen in de Westrand. Ook mijn familie woont in die wijk. En ook ik ben van de generatie van Klaver, dus ik weet waarover hij spreekt.

Het is doorgaans verleidelijk om grote macro-economische gebeurtenissen te linken aan een wijk. Zo wordt de wijk een metafoor en worden verschijnselen in die wijk indicatoren met voorspellende waarde.

Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld het belang van ‘eyes on the street’ dat stadssociologe Jane Jacobs beschreef in Greenwich Village in New York en de ‘broken-window-theory’ van de criminologen Wilson en Kelling als indicator voor normvervaging in een wijk. Geograaf Josse de Voogd toonde in Nederland aan dat de aanwezigheid van bakfietsen en rolluiken een wijk-indicator kan zijn voor politiek stemgedrag op respectievelijk GroenLinks en de PVV. Allemaal interessant onderzoek waarbij maatschappelijke problemen worden teruggebracht tot begrijpelijke verschijnselen in een wijk, maar het is vaak niet het héle verhaal.

Reinste vorm van complexiteitsreductie

Eerlijk is eerlijk, Klaver heeft gelijk: de Westrand ís veranderd. Net zoals Roosendaal en Nederland zijn veranderd. Er verschenen inderdaad rolluiken voor de deuren, Turkse en Poolse vlaggen voor de ramen en afval op straat. Het is een wijk als zovelen in Nederland, op zoek naar een nieuw cultureel en sociaal evenwicht. Maar volgens Klaver is die ontwikkeling te wijten aan één specifiek fenomeen:

„Het economisme heeft mijn wijk veranderd. De huizen zijn hetzelfde gebleven. Er zijn weinig nieuwe woningen gebouwd. En voor veel ramen hangen rolluiken. De werkloosheid is hoog. Er is armoede, stille armoede. […] In de Westrand zie je de gevolgen van globalisering en toenemende ongelijkheid. Bewoners hebben niet geprofiteerd van economische globalisering. Maar ze hebben wel de wereld in hun wijk gekregen. Ze zijn het economisme beu.”

Alhoewel ik ook vind dat economisme onnodig lang de boventoon heeft gevoerd in de nationale politiek, is dit geenszins dé reden voor deze problemen in mijn wijk. Die problemen vallen namelijk niet te reduceren tot een aanklacht tegen ‘het economisme van de afgelopen 30 jaar’. Die uitleg is gemakkelijk, goedkoop en de reinste vorm van complexiteitsreductie. En uiteraard, ik ben niet naïef. Politiek bestaat bij het reduceren van complexiteit, door de ‘Man-bijt-hond-formule’: grote zaken in het kleine te zoeken en andersom. Maar dat de Westrand er met de haren wordt bijgehaald om economisme te zien in de toenemende aanwezigheid van rolluiken en armoede is een erg opzichtige manier van hineininterpretieren.

Ook breder is economisme niet de oorzaak in Roosendaal van het verdwijnen van Philips, het failliet van voetbalclub RBC en het verval van het nabijgelegen Philip Morris. Net zo goed als economisme niet de oorzaak is van de bloei van Factory Outlet Rosada, de distributievestiging van Primark of de komst van Avans HBO-onderwijs naar Roosendaal.

Twitter avatar jesseklaver Jesse Klaver Even Zondag met Lubach terugkijken! #ZML https://t.co/Xnwh7WC85Q

Klaver zijn economisme-analyse gaat, om maar eens wat te noemen, geheel voorbij aan het verval van de katholieke kerk, de ontwikkeling van nieuwe ‘witte’ woonwijken, de heroriëntatie van sociale woningbouwcoöperaties op hun publieke taak, vergrijzing, de verplaatsing van de Europese buitengrenzen en de hernieuwde positie van West-Brabant tussen twee wereldhavens.

Ten slotte ben ik ongeveer net zo oud als Klaver en ik had nog nooit van hem gehoord voordat hij in Nieuwspoort publiekelijk als Roosendaler en Westrander uit de kast kwam. Dat is opmerkelijk. Ter vergelijking, Barack Obama werkte in zijn Southside-jaren in Chicago als directeur van een Communities Project aan diverse projecten voor werkzoekenden, huurders en aankomend studenten.

Als Klaver zich zo graag laat inspireren door Amerikaanse politici dan had hij er goed aan gedaan om eenzelfde vorm van engagement en identificatie met zijn wijk te tonen voordat de Westrand mocht figureren in zijn Haagse fulminatie tegen ‘economisme’. Als toenmalige medewijkbewoner vraag ik me af wat hij de afgelopen jaren zoal heeft gedaan om in die Westrand dat economisme af te wenden. Daar heb ik toen, en mijn familie nu, al die tijd weinig van gemerkt.