Is de ondernemer echt zo anders?

Onderzoek

Ondernemers zien zichzelf graag als een bijzonder soort mens. Maar wat blijkt uit onderzoek? Ze lijken erg op managers.

Foto Getty Images

Onderzoeker Martin Koudstaal (33) vertelt over een werknemer die tegen zijn leidinggevende had gezegd dat hij behandeld wilde worden als ondernemer: meer vrijheid en beoordeeld worden op resultaat. „Dat is goed, zei zijn chef. Dan betalen we je geen vast salaris meer, maar kijken we op de vierentwintigste hoe het gegaan is. Toen wilde hij toch liever niet.”

Econoom Koudstaal is deze week gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam op zijn onderzoek naar verschillen tussen ondernemers, managers – met ten minste twee man onder zich – en werknemers in loondienst. Er werkten 2.400 ondernemers, iets meer dan 1.000 managers en bijna 2.500 werknemers mee aan het onderzoek, dat moest uitwijzen of en hoezeer de deelnemers zichzelf overschatten, hoe optimistisch ze zijn, of ze beslissingen intuïtief nemen en of ze bereid zijn risico te nemen.

Een grijze muis

Ondernemers staan, ook onder ondernemers zelf, bekend als liefhebber van risico’s. Een ondernemer zou een lone wolf zijn, zegt Koudstaal, die naast zijn promotie-onderzoek werkt bij de Rabobank in New York. „Een optimist die beslist op gevoel. Managers zouden juist proberen risico’s te vermijden. Neem Tim Cook, de opvolger van Steve Jobs bij Apple. Over hem las ik dat hij de man is die ervoor zorgt dat de treinen op tijd rijden. Dat is de managers, in de ogen van veel mensen. Een grijze muis.”

En dat is niet helemaal terecht, volgens Koudstaal. Zo veel verschillen ondernemers en managers niet van elkaar, blijkt uit zijn onderzoek. Succesvolle ondernemers en managers scoren hetzelfde als het gaat om optimisme en zelfoverschatting. En ook managers nemen graag risico.

De derde groep in het onderzoek, de werknemers zonder team om aan te sturen, zijn wel een verhaal apart. „Ze nemen minder risico, zijn minder optimistisch en overschatten zichzelf minder”, zegt Koudstaal.

Hoe hij zelfoverschatting testte? „We stelden tien vragen en achteraf vroegen we: hoeveel denk je dat je er goed hebt? Bij ondernemers en bij managers kwam het veel vaker voor dat ze acht zeiden, en het er twee bleken te zijn.” De gemiddelde zelfoverschatting van ondernemers en managers op tien vragen was voor beide groepen 14 procent.

Ondernemers zijn dus niet de enigen die af en toe te optimistisch zijn. „Ik denk dat managers zelfoverschatting ook binnen een bedrijf nodig hebben om te groeien. Pessimisten komen moeilijker vooruit dan de kandidaat-bestuursvoorzitter die uitlegt dat het allemaal gewoon gaat lukken.”

Dus zelfoverschatting is iets goeds? Nou, voor ondernemers misschien gemiddeld niet, zegt Koudstaal. „De winst van de gemiddelde ondernemer is lager dan het salaris dat hij of zij eerder ontving in loondienst. Financieel is ondernemen vaak niet de meest aantrekkelijke optie.”

Toch zijn er verschillen tussen ondernemers en leidinggevenden. Zo maken ondernemers meer intuïtieve keuzes. Ook nemen ondernemers meer risico als er een kans bestaat is dat ze verlies lijden. Koudstaal: „We gaven deelnemers 50 procent kans om 300 euro te winnen en 50 procent kans om 200 euro te verliezen. Het alternatief was op nul te blijven staan. Wat bleek: ondernemers gaan langer door met risico nemen.”

Waarom onderneem je wel/niet?

Maar als ondernemers en managers dan toch zoveel op elkaar lijken, waarom zetten juist de ondernemers dan de stap om voor zichzelf te beginnen? Koudstaal: „Vooral omdat zij geen baas boven zich willen hebben, is mijn ervaring. Ze willen de knoop zelf doorhakken.” Daarnaast laten veel ondernemers zich volgens hem verleiden door het idee dat er grote hoeveelheden geld te verdienen zijn.

Maar de vraag kan ook omgedraaid worden: als managers net ondernemers zijn, waarom werken ze dan nog voor iemand anders? De subtiele verschillen op het vlak van risico nemen kunnen grote gevolgen hebben, zegt Koudstaal. „Een manager zal eerder proberen zijn idee binnen een bedrijf uit te voeren, zonder de kans op verlies voor hem- of haarzelf”, zegt Koudstaal.

De onderzoeker weet niet of er op basis van zijn onderzoek beleid gemaakt kan worden om ondernemerschap te stimuleren. Het is de vraag of volwassenen eigenschappen als risico nemen nog aangeleerd kunnen worden, zegt hij. Een voorgevoel heeft hij wel: „Ik denk dat onder managers en werknemers in loondienst een enorm potentieel ligt om te ondernemen.” Als de verschillen tussen ondernemers en managers zo klein zijn, dan kunnen managers geholpen worden om de extra stap te zetten.”