Het verhaal van paralympiër Ricardo Nunes is dat van het geweld in Brazilië

Minstens twaalf sporters van de Braziliaanse ploeg zijn gehandicapt zijn geraakt als gevolg van een schietpartij, illustratief voor de geweldssituatie in het land. Ricardo Nunes, kogelstoter, is een van hen.

De equipe van Brazilië tijdens de openingsceremonie van de Paralympische Spelen. Foto Dylan Martinez/Reuters

Paralympisch kogelstoter Ricardo Nunes (44) herinnert zich de bewuste ochtend nog goed. Hij stapte zijn huis uit in de wijk Realengo, een arbeiderswijk in Rio de Janeiro, gaf zijn vrouw Claudia nog snel een kus en liep het plein over richting de bus op weg naar het restaurant in het centrum van de stad waar hij werkte als kok. Plotseling werd hij omsingeld door twee jongens. Die wilden zijn geld, zijn spullen, alles. In een fractie begon hij te rennen, in de hoop hen van zich af te schudden. Verder dan een paar meter kwam hij niet. Er klonken schoten en hij zakte in elkaar. Negen kogels hadden Nunes geraakt, in zijn rug, zijn benen, en maag. Het ziekenhuis was in de buurt, anders had hij het niet gered. “Ik heb heel veel geluk gehad. God had er een hand in.” zegt Nunes nu, veertien jaar later, tegen journalisten tijdens de Paralympische Spelen. “Maar lange tijd zag ik dat niet zo; ik wilde dood, en wenste dat ik het niet had overleefd”.

Hij raakte verlamd en belandde in een rolstoel. Hij verloor zijn baan in het restaurant en zijn sociale leven bloedde dood: ruim tien jaar lang kwam Nunes zijn huis niet meer uit. “Ik deed niets en bleef thuis. Ik schaamde me, kon niet tegen al die starende blikken op straat als mensen me zagen in een rolstoel.” Alleen als het echt moest, ging hij naar buiten. “Ik werd depressief, kreeg angstaanvallen, en raakte volkomen geïsoleerd van alles en iedereen. Ik was radeloos.”

Van rolstoelhandbal naar atletiek

Vier jaar geleden kwam hij via zijn fysiotherapeut in aanraking met sport, en hij merkte dat hij zich daardoor steeds beter ging voelen. Langzaam begon hij zich ook weer te interesseren in de maatschappij. Via een vriendin kwam Nunes in aanraking met een sociaal sportproject voor gehandicapten. Hij probeerde eerst rolstoelbasketbal uit, daarna rolstoelhandbal en uiteindelijk kwam hij uit bij atletiek. Kogelstoten in de rolstoel werd zijn grote passie, en hij bleek een talent. Na drie seizoenen staat hij nu op de Paralympische Spelen, in het olympische stadion niet ver van de wijk waar hij werd beschoten. “Door de sport heb ik een heel nieuw leven gekregen. Ik ben totaal veranderd, ik kan weer lachen en ben gelukkig.”

Het verhaal van Nunes illustreert de schrijnende geweldssituatie in Brazilië: het land kent een van de hoogste aantallen misdaden met dodelijke afloop ter wereld en het aantal stijgt. In 2012 overleden 42.000 mensen door vuurwapengebruik, in 2014 steeg het aantal doden naar 45.000. Berucht is ook de Braziliaanse politie en haar gebruik van vuurwapens met name in de sloppenwijken van Rio de Janeiro en Sao Paulo. Vorig jaar doodde de politie in Rio alleen al 307 inwoners. Dat is 20 procent van het totaal aantal moorden in de stad. Het totaal aantal doden door de politie in heel Brazilië lag in 2015 rond de 645, in 2014 waren dat er 580. Berucht zijn de zogenoemde ‘verdwaalde kogels’, kogels die per ongeluk onschuldige bewoners raken, vaak ook kinderen, die toevallig in de buurt zijn als de politie jaagt op drugsdealers in de favela’s.

Vuurwapens

De Braziliaanse paralympische ploeg weerspiegelt dit diepliggende probleem in Brazilië: naast Nunes zijn er minstens twaalf sporters die gehandicapt zijn geraakt als gevolg van een schietpartij, onder wie slachtoffers van gewapende overvallen, alsook van de verdwaalde kogels. Alleen bij het Amerikaanse paralympische team ligt het aantal gehandicapten als gevolg van vuurwapens hoger, daar zijn 35 atleten die verlamd geraakt vanwege schietpartijen.

Vrijdag staat Nunes op de atletiekbaan en komt hij in actie. “Ik ben trots. Sport heeft mij weer doen inzien dat ik er toe doe in het leven, ondanks mijn handicap. Als de Paralympische Spelen kunnen leiden tot een grotere acceptatie van gehandicapten is dat prachtig. Ik was mijn eigenwaarde jarenlang volledig kwijt.”