Haar talent redde haar in de oorlog het leven

©

‘In Canada noemen ze me een legende”, zegt de dan 93-jarige oud-kunstrijdster Ellen Burka-Danby in 2015 met twinkelogen tegen de verslaggever van het televisieprogramma Andere Tijden Sport. „Jullie in Holland kennen mij niet.” Kunstrijden redde haar leven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als kunstrijdcoach maakte ze zich na de oorlog onsterfelijk. Ze overleed maandag op 95-jarige leeftijd in haar woonplaats Toronto.

Ellen Danby werd op 11 augustus 1921 in Amsterdam geboren als kind van Joodse ouders. Toen ze een jaar of tien was, schaatste ze voor het eerst op de ijsbaan op het Museumplein. Daar zag ze kunstschaatsers zwieren op muziek. Dat wilde ze ook. Ze ging trainen. En hoewel er nog geen officieel nationaal kampioenschap in Nederland bestond, werd ze de beste kunstrijdster van Nederland.

In de Tweede Wereldoorlog mocht ze haar opleiding aan de Academie voor Lichamelijke Oefening niet vervolgen en op de ijsbaan verscheen een bord: verboden voor Joden. In 1943 werden zij, haar vader, moeder en grootmoeder naar doorgangskamp Westerbork gebracht. Op het formulier dat ze daar moest invullen noteerde ze bij beroep: Nederlands Kampioene Kunstrijden.

Dat werd haar redding. Kampcommandant Albert Conrad Gemmeker hield van de sport en hij liet haar demonstraties geven. Toen haar ouders en oma werden afgevoerd naar vernietigingskamp Sobibór, zorgde hij ervoor dat Ellen op transport ging naar Theresienstadt, waar de kans op overleving groter was. Daar ontmoette ze de Tsjechische kunstenaar Jan Burka, met wie ze zou trouwen. Na de bevrijding vestigden ze zich in Amsterdam, waar ze ontdekten dat Ellens ouders en grootmoeder de oorlog niet hadden overleefd.

Ellen pakte het kunstrijden weer op en werd in 1946 en 1947 officieus Nederlands Kampioen. Toen de Koude Oorlog uitbrak, emigreerden zij en haar man naar Canada. Ze hadden inmiddels twee dochters. Nadat haar man haar had verlaten, begon ze trainingen te geven. Ze ontpopte zich tot een topcoach die uiteindelijk successen boekte op 26 WK’s en 7 Winterspelen (onder andere met haar oudste dochter Petra). Ze introduceerde een nieuwe stijl met meer dans en theater. In 1996 werd Ellen Burka-Danby opgenomen in Canada’s Sports Hall of Fame.