De Boekraket had wel degelijk de Boeing als doel

Beeld Google Earth, bewerking Studio NRC

Eind 2014 werd bekend vanuit welk korenveld de Boekraket was afgevuurd die de Boeing van vlucht MH17 neerhaalde. Het ligt 5 km ten zuiden van Snizjne. Journalisten bezochten de omgeving al vier dagen na de ramp maar zagen een verbrande berm aan voor de lanceerlocatie. Het ontging ze dat de berm was aangestoken door een brandend tarweveld. Op zijn beurt was dat door de stuwstraal van de Boekraket in vlammen gezet.

De Oekraïense autoriteiten hebben waarschijnlijk vanaf de eerste dag geweten waar de Boek-installatie stond. Toen het Kyiv Research Institute for Forensic Expertise naderhand werd uitgenodigd de lanceerlocatie uit de waargenomen inslagschade op de Boeing-wrakstukken te reconstrueren wees het prompt een uiterst klein gebiedje aan waarvan het korenveld het midden was.

Het bijzondere is dat de plek waar de Boek-installatie heeft gestaan op meerdere historische opnamen van Google Earth is terug te vinden. Op bijgaande illustratie is het vlak naast de geïsoleerde boom in het midden. Daar is een dubbel, onderbroken spoor te zien dat vanuit het noorden (boven) een klein stuk het verbrande veld in loopt en aan het eind zuidzuidwest wijst (30 graden voorbij het zuiden). Het is de afdruk van de rupsbanden van een Boek-lanceerwagen, een zogenoemde TELAR. Die banden zijn zo’n 55 cm breed en staan, gemeten van buitenkant tot buitenkant, 3,8 meter uit elkaar. (De tabellen op internet zitten er ver naast.) Een Google Earth-meting levert dezelfde waarde op.

Dat de bemanning van de Boek niet gewacht heeft tot het gekozen ‘doel’ dichterbij was is begrijpelijk

Rechtsonder (dus zuidoostelijk) van het dubbele spoor, en direct daaraan grenzend, is in het verschroeide koren een donkere, min of meer ronde vlek te zien. Dat is de afdruk van de stuwstraal van de afgevuurde Boekraket die, net als het rupsspoor zelf, nog vele maanden was te herkennen op satellietfoto’s. Hitte en verbrandingsproducten hebben de bodem aangetast. De afdruk zou eigenlijk een ellips moeten zijn, maar de stuwstraal is zó smal dat het verschil met een cirkel wegvalt.

Het is geen privé-vermoeden dat het de sporen van een TELAR zijn op die satellietopnames. Het Joint Investigation Team van het strafrechtelijk onderzoek denkt dit ook. Op foto’s die EPA-fotograaf Alexander Ermochenko op 19 juni 2015 maakte zien we JIT-technici precies dáár grondmonsters nemen waar de stuwstraal de grond raakte. Er is zelfs een
YouTube-film van te vinden.

Bekijk dit filmpje hier:

Echt bewijs komt van verder meten en rekenen. De geografische positie van de plaats waar de Boeing van vlucht MH17 door de raket werd getroffen is nauwkeurig bekend. De afstand tot de lanceerlocatie blijkt 24,5 km te zijn. Aannemelijk is dat de Boekraket 33 seconden nodig had om die afstand te overbruggen, dan zou zijn gemiddelde snelheid 750 m/s zijn geweest. (Internet heeft zeer uiteenlopende opgaven van die snelheid, maar de meeste betreffen de topsnelheid. Met een brandtijd van ongeveer 15 seconden zakt de raket weer snel weg van de maximumsnelheid.) In die 33 seconden heeft de Boeing, met zijn grondsnelheid van 915 km/h, nog 8,4 km afgelegd. De raket werd dus gelanceerd toen de Boeing in totaal 33 km van de lanceerlocatie was verwijderd. De koers van de Boeing is bekend (hij vloog oostzuidoost, azimut 119) en de vlieghoogte was 10 km. Dit betekent dat de naderende Boeing vanaf de lanceerlocatie werd gezien op 17 graden boven de horizon en bijna precies in het noordwesten. Het azimut was 311 graden. (Azimut is de boogafstand tot het noorden. Oost heeft azimut 90, zuid 180.)

Wie de juiste afmetingen en de opbouw van een TELAR kent kan aan de hand van het rupsbandspoor en (het centrum van) de afdruk van de stuwstraal berekenen in welke richting de raket werd afgevuurd. (We weten welke van de vier raketten werd gebruikt.) Het blijkt dat de raket in een hoek van 77 graden met de langsas van de TELAR werd verschoten. De TELAR zelf stond 30 graden voorbij het zuiden gericht. Omgerekend: de raket ging met een azimut van 313 graden naar het noordwesten. (De elevatie, dat is de hoogte, was naar schatting 30 graden. Boekraketten worden vaak tamelijk steil afgeschoten.)

We concluderen dat de Boekraket precies op de Boeing was gericht toen hij werd afgevuurd. Dit neemt elke twijfel over het ‘oorspronkelijke doel’ weg, al kan de raket direct na de lancering nog rare wendingen hebben gemaakt (zoals omwonenden beweerden: hij zwabberde). Veel radargeleide raketten worden pas na de lancering op de definitieve koers gezet.

Vreemd genoeg overschrijdt 33 km de ‘maximum range’ die tabellen voor de Boek M1-raket opgeven. Die tabellen deugen dus niet, of de TELAR-computer had berekend dat het treffen tussen raket en doel op kortere afstand zou plaats vinden. Dat de Boek-bemanning niet gewacht heeft tot het gekozen ‘doel’ dichterbij was is begrijpelijk. Met het gebruik van de radar had zij haar aanwezigheid en positie verraden en was zij zelf doelwit geworden (voor Oekraïense Soechojs.) Het was zaak de raket snel af te vuren en weer in dekking te gaan.

Boekraket en Boeing vlogen praktisch recht op elkaar af. De banen maakten een hoek van maar 14 graden met elkaar. Het blijft eigenaardig dat de raket volgens TNO-schatting toch tamelijk schuin insloeg: onder een hoek van 31 graden met het Boeing-traject. Misschien dat de verklaring komt van het gebruikte geleidings-algoritme (‘proportionele navigatie’) . Dat voert de raket in een behoedzame kromme baan naar het doel.