Bayer-Monsanto: onbesuisd

nrcvindt

Het moet de grootste buitenlandse overname ooit worden van een Amerikaans bedrijf. Het kan ook de grootste gok worden die een Duitse onderneming ooit nam. De overname door het Duitse chemieconcern Bayer van het Amerikaanse zaadveredelings- en landbouwchemiebedrijf Monsanto is enorm, in veel opzichten.

Het bod van 59 miljard euro in cash is een nieuwe stap in de wereldwijde concentratie in deze sector. DuPont en Dow Chemical fuseerden dit jaar. ChemChina koopt het Zwitserse Syngenta – waar Monsanto naar op jacht ging voordat het zelf de prooi van Bayer werd. Een niet ongewillige prooi, overigens. Topman Hugh Grant van Monsanto kan er eigenhandig 226 miljoen dollar mee verdienen. Aan de Bayer-kant lijkt vooral de ambitie te spelen van de nieuw aangetreden Bayer-topman Werner Baumann, die drie weken na zijn aantreden de overname aankondigde. Dat geeft een nogal onbesuisde indruk.

De overname is riskant. Bayers reputatie is, voor een chemiebedrijf, redelijk goed. Die van Monsanto is ronduit slecht. Het Amerikaanse concern is zowel in Europa als de VS het symbool geworden van de veronderstelde gevaren van genetische manipulatie en het afknijpen van de kleine boeren. Die reputatie haalt Bayer nu binnen. Los daarvan zal de deal met een loep worden bekeken door de mededingingsautoriteiten, zowel in Europa als de VS. Mocht de overname struikelen, dan betaalt Bayer aan Monsanto een boete van 2 miljard dollar.

Het gevolg van het samengaan van de twee zal een nieuwe stap zijn in de machtsconcentratie van grote concerns. Wilde de mega-onderneming in de jaren tachtig en negentig nog afslanken, opdelen en zich met zijn kerntaken bezig gaan houden, nu lijkt omvang weer het credo: een machtspositie in een afgebakende markt. Internet is het beste, huidige voorbeeld van deze oligopolisering.

De wereldwijde bevolkingstoename vergt een efficiëntere landbouw en voedselproductie. In het licht van die opdracht moet een oordeel van de overname van Monsanto door Bayer vooral worden bezien. Voor innovatie en diepgaand onderzoek naar deze noodzakelijke landbouwrevolutie is schaalgrootte nodig. Maar niet té groot: innovatie kan niet zonder concurrentie. Een te grote marktmacht neemt de prikkel weg om risico’s te nemen en nieuwe uitvindingen te doen.

Bayer-Monsanto creëert één onderneming, waar de oorspronkelijke twee al groot genoeg waren, en moet dan ook met argwaan worden bezien. Het kan moeilijk anders, dan dat de mededingingsautoriteiten dit eveneens concluderen.