Pijnlijk lachertje Oostenrijk

nrcvindt

Oostenrijk staat dezer dagen te kijk omdat het maar niet wil lukken een nieuwe president te kiezen. De verkiezingen zijn door een opeenvolging van fouten en foutjes uitgedraaid op een klucht. Maar belangrijker dan de farce met schriftelijke stemmen is de politieke verschuiving die erachter zichtbaar is en die niet alleen tekenend is voor Oostenrijk: gevestigde partijen moeten terrein prijsgeven aan (rechts)populisten.

In de eerste ronde van de verkiezingen in mei waren de kandidaten van de christen-democraten en sociaal-democraten, partijen die het land al decennia regeren, weggevaagd door Norbert Hofer van de FPÖ, die het eerste rechtspopulistische staatshoofd in de Europese Unie wil worden.

Na die eerste ronde was een run-off noodzakelijk tussen Hofer en de voormalige voorzitter van de Groenen, Alexander van der Bellen. De nu partijloze Van der Bellen won nipt, maar de uitslag werd nietig verklaard door het Constitutionele Hof omdat er een risico van fraude had bestaan. Het Hof gelastte een nieuwe stembusgang, voorzien voor oktober. Deze week is die stemming uitgesteld nadat was gebleken dat enveloppen voor de stemformulieren niet goed dichtgeplakt konden worden.

De Oostenrijkers moeten voor de klunzige gang van zaken de nodige spot incasseren – de affaire staat te boek als ‘UHU-gate’, vernoemd naar een Duits lijm-merk. De ongeregeldheden moeten niet overdreven worden, ze staan bijvoorbeeld in geen verhouding tot de problemen met ponskaarten in de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2000. In de VS betwistten twee kandidaten de uitslag van de verkiezing om het hoogste democratische ambt in de westerse wereld, in UHU-gate gaat het om een ceremonieel staatshoofd van een land met 8,7 miljoen inwoners.

Het eigenlijke probleem zijn niet de couverts, maar de keuze die de Oostenrijkse kiezer straks heeft. Hij kan kiezen tussen ongebonden en rechts-populistisch. Van der Bellen kreeg veel stemmen van kiezers die niet per se Van der Bellen wilden, maar die in elk geval niet Hofer wilden. Onrustbarender dan UHU-gate is de mogelijkheid dat Oostenrijk straks als eerste EU-land een rechts-populistisch staatshoofd heeft – dan zal het land pas echt de aandacht trekken.

Onregelmatigheden met de stembusgang zijn pijnlijk voor elke democratie. Ze zijn extra verraderlijk in democratieën waar de gevestigde macht wordt uitgedaagd door partijen die leven van onvrede met de heersende orde en die profiteren van achterdocht en complottheorieën. Als politiek de messen worden geslepen, zijn smetten op het democratische proces onaanvaardbaar.