Noodkreet: ‘Mumbai! IJmuiden is calling!’

Reportage Staalindustrie

Fuseren met een Duits staalbedrijf kan Tata Steel 4.000 banen kosten. Maar is groter worden wel de redding voor het bedrijf?

Staalfabriek Tata Steel. Frits van Wieringen van de ondernemingsraad: „IJmuiden is een efficiënt, schoon, zuinig, modern staalbedrijf op een gunstige locatie. Het moet zelfstandig blijven.” Foto Lex van Lieshout

De vakbonden weten wat mannen willen. Gratis broodjes bal, kipcorns en cola voor wie naar de demonstratie komt. De vakbondsleider moet de aanwezigen die ter hoogte van de frituur blijven steken richting het podium roepen.

Het plein voor het Dudokhuis, het hoofdkantoor van Tata Steel in Velsen-Noord, is maandag tijdens de lunch volgestroomd. Links staat het kantoorpersoneel zonder rode FNV-petjes, rechts de mannen en een enkele vrouw in overall, mét petjes en vlaggen. Brandon van de logistiek: „Zo gaat het altijd. Wij doen het werk.”

Maar Brandon en zijn collega Tim staan hier wel uit solidariteit met die collega’s op kantoor. Hún baan is niet in gevaar als IJmuiden straks mogelijk opgaat in een joint venture met ThyssenKrupp, denken ze. Die van hen daar wel.

Staal- en liftbedrijf ThyssenKrupp en Tata Steel praten al maanden over een mogelijke fusie van de staaltak van het Duitse bedrijf en de Europese activiteiten van Tata Steel. Hoe langer de gesprekken duren, hoe groter de onrust onder het personeel. Van de 12.000 banen in IJmuiden kunnen er wel 4.000 verdwijnen, calculeerde de ondernemingsraad. Verkoop, administratie, onderzoek, het kan allemaal naar Duitsland gaan. Kijk hoe ze daar met duizenden tegelijk protesteren tegen de plannen. De Duitse vakbond IG Metall is op deze dag wel solidair aanwezig, met hun „gesamelaike strait vor elke arbaitsplats”, maar feit is dat zij groter en sterker zijn dan de Nederlandse bonden.

‘Tata kijkt naar z’n werknemers’

De vakbonden willen van de directie baangaranties. De banner bij het podium waarschuwt: ‘Mumbai! IJmuiden calling!’ Luistert Mumbai ook?

Voorzitter Frits van Wieringen van de centrale ondernemingsraad weet ook wel dat India ver weg is. „Maar Tata is een bedrijf met hoge normen en waarden, dat naar z’n werknemers kijkt. En het heeft nog andere belangen in Nederland, in de consultancy. Ik denk dat ze in Mumbai wel luisteren naar de minister.” Minister Kamp (VVD) stuurde vorige week een brief naar de Tweede Kamer, waarin hij zei dat hij „intensief contact” met Tata over de fusie onderhoudt.

Je zou denken: grijp toch elke kans op redding aan. Het gaat immers dramatisch slecht met Europees staal. Tel op: China en Rusland dumpen goedkoop bulkstaal op de Europese markt. De wereld kan veel te veel staal maken. China heeft een overcapaciteit van twee keer de totale Europese staalproductie. En Europa gaat belasting op CO2-uitstoot heffen, wat staal maken in Europa nog duurder maakt. „De Europese staalindustrie gaat krimpen”, beloofde Geert van Poelvoorde, voorzitter van branchevereniging Eurofer, eerder dit jaar. En het is al aan de gang. Overal in Europa saneren of sluiten staalfabrieken.

Die trend moet IJmuiden overslaan, vindt Van Wieringen. IJmuiden is een efficiënt, schoon, zuinig, modern staalbedrijf op een gunstige locatie. Het moet zelfstandig blijven, met een eigen koers, een eigen directie en een eigen verkoop- en onderzoeksafdeling.

Is groter wel beter?

Hoezo? Je overlevingskansen nemen toch alleen maar toe als je meer werk kunt doen met minder mensen? En staalanalisten zien meer voordelen van samengaan. Wie meer fabrieken heeft, kan gunstig inkopen en beter met klussen schuiven, zodat de productielijnen beter bezet blijven. Bovendien kan IJmuiden gaan leveren aan de klanten van ThyssenKrupp in de auto-industrie.

Ook Bart Schanssema en Alderik Reitsma (zonder petjes) van de afdeling business excellence denken zo. Schanssema: „We worden sterker als we technologische kennis bundelen en het ene product hier en het andere daar gaan maken.” Reitsma: „Bedrijven in de industrie worden groter. Dit is een natuurlijk proces.” 

Van Wieringen is het er niet mee eens. „Het is maar de vraag of groter worden het antwoord is. Het zijn juist de kleine staalbedrijven zoals Voestalpine en Salzgitter die het goed doen. Die kunnen snel schakelen. Wij willen eerst een businessplan zien.” Misschien komt dat plan er helemaal niet. Tot Tata Steel Europe behoren de fabrieken in IJmuiden én in Groot-Brittannië. Samen zijn die goed voor meer dan de helft van de totale productiecapaciteit van Tata Steel wereldwijd.

IJmuiden doet het redelijk, maar de Britse tak niet. Tata Steel, dat in het afgelopen kwartaal 424 miljoen euro verloor, probeerde tot deze zomer van het hele noodlijdende Britse deel af te komen. Het verkocht de fabrieken in Scunthorpe, een transactie waarop het zwaar moest afschrijven. Maar de hoogovens in Port Talbot raakt het niet kwijt. Het verouderde spul is alleen te koop inclusief een peperduur pensioenprogramma voor 130.000 Britse oud-staalwerkers. Het is na de Brexit onzeker geworden of de overheid gaat helpen.

IJmuiden zou in theorie zelfstandig kunnen bestaan, denkt Gilles Calis, zelfstandig staalconsultant. Zonder die Britse tak was die joint venture wellicht niet nodig.

„Maar zo denken ze in India niet. Tata wil zo veel mogelijk waarde creëren met wat het heeft in Nederland én Groot-Brittannië. Werkgelegenheid telt minder.”