‘Internetkunst is aan erosie onderhevig’

Interview Jan Robert Leegte

De tentoonstelling van internetkunstenaar Jan Robert Leegte is 24/7 en wereldwijd te bezoeken, vanaf je eigen pc.

Jan Robert Leegte: Scrollbar Composition (2011) en Dumpster (2016) Foto’s Jan Robert Leegte

Anno 2016 kijken meer mensen op een scherm dan uit het raam. Ons venster naar de buitenwereld wordt gevormd door de computer. Dit gegeven werpt een nieuw licht op kunst. Want bijna alle kunst die tegenwoordig wordt gemaakt, is op de een of andere manier wel beïnvloed door internet.

Internetkunstenaar Jan Robert Leegte pleit zelfs voor een herdefinitie van het begrip kunst. Volgens hem heeft de komst van internet voor „een sociaal-culturele revolutie” gezorgd. Leegte: „Het is een soort virus waaraan je je niet kunt onttrekken. Het gaat gepaard met vanzelfsprekende consumering. De vraag is of je je daarvan als kunstenaar bewust bent of niet.”

Zelf is Leegte dat wel. De kunstenaar, met een achtergrond in architectuur, maakt sinds 1997 internetkunst en onderzoekt volgens eigen zeggen „de sculpturale mogelijkheden van het ‘world wide web’”. Het zijn kunstwerken die zowel voor als door internet zijn gemaakt.

De Londense galerie Carroll/Fletcher opende onlangs een online tentoonstelling van zijn werken uit de afgelopen twintig jaar. Het is een unicum, zegt Leegte, dat een commerciële galerie dit doet. „Weerstand tegen technologie in de kunsten is nog niet verdwenen – vooralsnog heeft internetkunst een volkomen aparte status binnen de kunsten – maar dit is een spannend kantelmoment.”

Software, resoluties, plugins: Carroll/Fletcher on screen onderscheidt zich in alles van andere, traditionele tentoonstellingen. Passieve documentatie wordt afgewisseld met interactieve werken. Onduidelijk is wie de performer is: is dat de computer of ben je dat zelf? Vaak is het laatste het geval. Zoals bij Mouse Pointer (2003), een webpagina waarbij je cursor continu achternagezeten wordt door een andere cursor. „Een zuivere spiegel”, aldus Leegte. „Op internet word je werkelijk overal gevolgd. Ik probeer mensen hiervan bewust te maken.”

Leegte wil de kunst uit het eigen keurslijf bevrijden. „Een traditie als schilderen is zo obsessief veel gedaan, dat het moeilijk is om nog iets nieuws te verzinnen. Het is uitgekauwd, prehistorisch. Kunst wil zich nestelen in nieuwe ontwikkelingen. Internet heeft de kunstwereld nieuw elan gegeven. Het is een revolutionair nieuw medium, iets wat je sinds de jaren zeventig niet meer in de kunst gezien hebt.”

Virtueel geletterd ben je overigens niet zomaar. „Net als bij elke andere kunstvorm vergt het jaren om met je materiaal te leren werken. HTML is in dit geval mijn steen en beitel. Het is heel lang voelen en tasten: een echt leerproces.” Daar komt nog iets bij. Leegte: „Internetkunst is aan erosie onderhevig. Net als Land Art, kunst die in de natuur is gemaakt, vergaat het na verloop van tijd. Het is geen bronzen beeld, maar transformerend materiaal en daardoor tijdelijk.”

Dumpster (2016) is hiervan een letterlijke vertaling. Een opeenhoping van niet meer werkende, fors uitvergrote en fysiek gemaakte computervensters en scrollbalken is in een lege ruimte in en rondom een grote vuilnisbak geplaatst. De installatie brengt de bliksemsnelle veroudering van software treffend in beeld. Leegte noemt Dumpster „een theatrale gewaarwording, bijna Hamlet-achtig. De hoofdpersoon – in dit geval mijn besturingssysteem – sterft.”

Nog nooit was een webbrowser zo tastbaar. Iets wat aan het begin van Leegtes carrière als internetkunstenaar echt ‘not-done’ zou zijn. „Ik was heel rechtlijnig. Mijn werk bleef aanvankelijk beperkt tot een online expositie ervan. Het mocht echt niet offline. Online sta je als kunstenaar rechtstreeks in contact met de toeschouwer. Daar komt niemand tussen, heel anti-institutioneel. Twee decennia later ben ik wat gematigder: internet-minded materiaal durf ik ook te tonen in een galerieruimte. Het hoeft zelfs niet eens allemaal meer aan stroom te hangen.”

Wel of geen stroom, het gros van de toeschouwers moet toch even schakelen. „Internetkunst vraagt om een andere perceptie dan overige kunsten. Het is niet een canvas, maar de browser die drager is voor het werk. Wanneer je beseft dat dit de hedendaagse conditie is, ‘klikt’ het meteen. En dan koop je opeens een website.”

Werk van Jan Robert Leegte is te zien op de expositie On Digital Materiality bij Carroll / Fletcher (Onscreen). Inl: carrollfletcheronscreen.com