Duitsers vinden de overname van Monsanto een opwindend waagstuk

Overname Monsanto

In Duitsland overheerst niet de scepsis. Bayer heeft een belangrijke strategische stap gezet, voor het bedrijf, de economie én de technologie.

De Bayer-fabriek in Leverkusen. Als de overname wordt goedgekeurd door de aandeelhouders zal Bayer niet meer Bayer zijn, beseft men in Duitsland. Het wordt Amerikaanser en meer op landbouw gericht. Foto Oliver Berg/DPA

Het is niet alleen een bedrijfsovername, en ook niet alleen de grootste buitenlandse overname die een Duitse onderneming ooit heeft gedaan. Het is meer. De overname van de Amerikaanse zaadveredelaar en producent van bestrijdingsmiddelen Monsanto door het Duitse chemie- en farmaconcern Bayer raakt aan allerlei Duitse gevoeligheden – en maakt daarom gemengde gevoelens los.

Het degelijke Bayer, een van de grootste bedrijven van Duitsland, in 1863 opgericht, wereldwijd bekend om zijn Aspirine, en met een logo dat in Duitsland bijna net zo vertrouwd is als de Mercedes-ster, neemt een van de meest omstreden, ja zelfs gehate bedrijven ter wereld over. Wat doet dat met deze oer-Duitse onderneming? Die daar ook nog eens het enorme bedrag van 66 miljard dollar (59 miljard euro) voor betaalt.

Duitsland, waar zó veel reserves bestaan over genetische manipulatie, ziet dat Bayer nu voluit meegaat met deze ontwikkeling. Veel Duitsers, en niet alleen linkse Duitsers, hechten aan biologische, kleinschalige landbouw, zijn beducht voor industrialisering van het boerenbedrijf en staan al helemaal huiverig tegenover het benutten van ‘big data’ en andere digitale technieken. Met Monsanto versterkt Bayer zijn positie in al die sectoren.

En toch overheerst niet de scepsis, maar is in Duitsland met een gespannen ambivalentie op de miljardendeal gereageerd. Natuurlijk zijn er felle tegenstanders van de overname, zoals dit voorjaar al duidelijk was toen Bayer zijn eerste bod op het Amerikaanse bedrijf uitbracht. Monsanto’s onkruidverdelger Round-up heeft een slechte naam, omdat het werkzame bestanddeel glyfosaat kankerverwekkend zou zijn. De omgang van Monsanto met kleine boeren die patenten op zaden schenden is ook hier berucht.

De fractievoorzitter van de Groenen in de Bondsdag, de bioloog Anton Hofreiter, waarschuwde dat door de fusie „een oppermachtig concern” ontstaat „dat de honger in de wereld niet bestrijdt, maar versterkt”. Ook Greenpeace was heel kritisch, omdat een steeds kleiner aantal „concerns, die de markt beheersen, beslissen over de toekomst van ons voedsel”.

Maar in veel andere reacties klonk behalve grote aarzeling ook het besef door dat Bayer een strategische stap heeft gezet, die weleens heel belangrijk kan blijken – voor het voortbestaan van het bedrijf uit Leverkusen, voor de Duitse economie én voor de ontwikkeling van technologieën die cruciaal zijn voor het voeden van de wereldbevolking. ‘Ongekend riskant, maar wellicht lonend’, luidde de kop boven een commentaar van de doorgaans kritische Süddeutsche Zeitung. De krant somde alle bovengenoemde bedenkingen bij de deal op, stond ook stil bij de economische risico’s en bracht de kostbare mislukking van de fusie tussen Daimler en Chrysler in herinnering, „de moeder van alle mislukte overnames”.

Maar ook wees de krant erop dat landbouw een van de belangrijkste markten ter wereld is, dat „steeds meer mensen gevoed willen worden” en dat het dus belangrijk is dat een Duits bedrijf zich verzekert van een goede uitgangspositie. De overname, kortom, is een „moedig waagstuk” dat grote kansen biedt.

Maar als de overname wordt goedgekeurd door de aandeelhouders en de kartelautoriteiten, zal Bayer niet meer Bayer zijn, beseft men in Duitsland. Het karakter van de onderneming zal vermoedelijk Amerikaanser worden, en ook meer op de landbouw gericht. Bayer krijgt „een nieuw gezicht”, schrijft de conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ). De krant heeft lof voor de Duitse onderhandelaars en erkent dat een bedrijf als Bayer zich moet opmaken voor een harde concurrentiestrijd. Maar de FAZ waarschuwt dat je geen „zelfverklaarde beschermer van de schepping” hoeft te zijn om angstig aan te zien hoe Monsanto de landbouwsector verandert.

Ook loopt de krant erop vooruit wat het voor Bayer betekent dat het met zijn aankoop straks ook alle vijanden van Monsanto overneemt. Deze herfst houden activisten in Den Haag een informeel tribunaal, waar Monsanto zal worden aangeklaagd voor misdaden tegen de menselijkheid en ‘ecocide’ – „een onheilspellende verbale escalatie”. Voor geen enkel bedrijf is het prettig zo aan de schandpaal genageld te worden. Maar extra beladen is het als het een groot Duits bedrijf is, dat moet aanzien dat een dochteronderneming het verwijt krijgt van misdaden tegen de menselijkheid. Kan Duitsland straks nog trots zijn op een onderneming die gefuseerd is met de boeman van de wereld? De Frankfurter adviseert Bayer maar om het merk Monsanto helemaal op te heffen.