Tweede Kamer hoort niets vrolijks voor de zzp’er

Hoorzitting Lonen Steeds meer zzp’ers verdienen steeds minder. Vakbonden én werkgevers maken zich in toenemende mate zorgen.

Hoe er in het kabinet-Rutte II nu precies wordt gedacht over de flexwet die zelfstandigen moet beschermen is niet duidelijk. Foto Robin Utrecht/ANP

Bedrijfswinsten stijgen, de lonen niet. De Tweede Kamer liet zich daar op woensdagmiddag over bijpraten door experts, hoogleraren, werkgevers en vakbonden. Je zou denken dat het onderwerp zich politiek en sociaal leent tot harde uitspraken (over graaiende ondernemers) en scherpe eisen (hogere lonen). Maar nee. Wat overheerste: zorg om de arbeidsmarkt, waar steeds meer zzp’ers of mensen met een onzeker dienstverband steeds minder gaan verdienen.

En zo kon het gebeuren dat FNV-bestuurder Mariëtte Patijn uit zichzelf begon over een kleine ondernemer in de Amsterdamse wijk Osdorp die heel graag vaste medewerkers heeft, maar het niet meer aandurft om mensen in dienst te nemen. En dat werkgeversdirecteur Harry van de Kraats verzuchtte:

„Werkgevers hebben helemaal geen belang bij een race to the bottom in arbeidsvoorwaarden. Het is helemaal niet in ons belang als mensen aan de kant komen te staan. Stabiliteit in de samenleving is belangrijk voor een goed investeringsklimaat.”

Aanleiding voor de hoorzitting was een nieuwe, alternatieve berekening van De Nederlandsche Bank (DNB), afgelopen voorjaar, van het aandeel dat werkenden als loon krijgen van alles wat er in Nederland wordt verdiend. Dat aandeel blijkt veel lager te zijn dan eerder was berekend, omdat er steeds meer zelfstandigen zijn – en die verdienen niet, zoals in eerdere berekeningen nog werd aangenomen, ongeveer hetzelfde als werknemers in dienst. Ze verdienen minder.

Problemen met Asscher

De berekening van DNB kan heel goed de basis zijn voor stevige looneisen en de vakbonden komen daar rond Prinsjesdag, volgende week, ook vast nog mee. Maar in de Tweede Kamer werd niet onderhandeld. „Iedereen weet waar het om gaat”, zei Tweede Kamerlid Pieter Heerma (CDA) na de bijeenkomst. „Met een flexwerker kopen ondernemers niet alleen de risico’s af die ze hebben met vast personeel, je hebt zo’n arbeidskracht ook nog eens voor een lager loon.” Je kunt geen kant meer op, bedoelt hij, ook niet als goedwillende werkgever.

Drie jaar geleden zaten werkgevers, vakbonden en het kabinet-Rutte II al bij elkaar om het precies daarover te hebben en er kwamen afspraken over in het sociaal akkoord – dat leidde tot de Wet werk en zekerheid die als doel heeft om flexwerkers beter te beschermen en het aantal mensen in vaste dienst te laten stijgen.

In de Tweede Kamer was er woensdagmiddag niemand die er iets vrolijks over zei en hoe er in het kabinet-Rutte II nu precies over wordt gedacht, is niet duidelijk. Minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) heeft zijn wet begin deze week nog fel verdedigd op een PvdA-avond in de Rode Hoed, hij is er trots op. Een paar dagen eerder had premier Mark Rutte in een gesprek met ondernemers gezegd dat hij vragen over de Wet werk en zekerheid niet eerlijk kon beantwoorden. Anders kreeg hij problemen met Asscher.

Pleisters plakken

In de Sociaal-Economische Raad (SER) praten de werkgevers en de vakbonden nu over robotisering en wat de gevolgen daarvan zijn voor werknemers. Ze praten ook alweer een hele tijd over de verplichting voor werkgevers om zieke werknemers twee jaar lang door te betalen – waarbij het ook over de zzp’ers gaat, omdat zíj zo’n loondoorbetaling niet krijgen. Van de Kraats noemt al die overlegrondes „pleisters plakken”.

„Wat mij betreft is het tijd voor een fundamentele discussie over de toekomst van de arbeidsmarkt. Het lijkt mij onverstandig om daar nog heel lang mee te wachten.”

Een nieuw Groot Sociaal Overleg? CNV-voorzitter Maurice Limmen zegt dat hij „altijd nuchter” blijft, „Laten we eerst maar eens zien hoe het sociaal akkoord uitpakt. Ik ben allergisch voor ADHD-oplossingen.”

Mariëtte Patijn van de FNV is welwillender.

„Maar ik zou zeggen: laten we dat dan per sector doen, om goed na te gaan wat de oorzaken zijn van de problemen. Eenduidig is het niet.”