Een nieuwe ineenstorting van de wereldeconomie? Signalen genoeg

Helaas winnen politici stemmen met een antiglobalistisch geluid, betreurt Martin Wolf. Dat is niet zonder gevaar. „We moeten rekening houden met een nieuwe ineenstorting van de wereldeconomie.”

©

Groei. Sinds de Industriële Revolutie is dat heilig voor economen. Hoe meer productie, hoe meer handel, hoe beter. En dat heeft lang niet altijd met hebzucht te maken. Loopt de groei terug, dan moeten we ons pas echt zorgen maken. Dan staat het welzijn van miljoenen op het spel. Een alarm dat afgaat in een recente analyse van het Peterson Institute for International Economics. ‘Stagnatie’ is daarin het codewoord. Stagnatie sinds 2008, toen de crisis uitbrak. Een periode van acht jaar en daarmee de langste stagnatie sinds de Tweede Wereldoorlog.

Concreter: in 2007 piekte het grensoverschrijdende kapitaalverkeer nog met 57 procent van de wereldproductie, in 2015 daalde dat tot 36 procent. De impuls tot verdere economische integratie verdwijnt langzaam, en daardoor ook de drijvende kracht achter onze welvaart.

Het is niet voor het eerst dat de globalisering in het slop raakt. De Eerste Wereldoorlog, gevolgd door de crisis in de jaren dertig, stopte de globalisering van de geïndustrialiseerde wereldrijken. Herstel van de wereldeconomie werd vervolgens het hoofddoel van de Amerikaanse politiek, gebaseerd op samenwerking tussen soevereine staten onder leiding van internationale instellingen.

Maar kijk eens naar het Amerika van nu! Donald Trump is verreweg de meest protectionistische presidentskandidaat sinds de jaren dertig. Hij geeft geregeld af op mondiale instituten. Wat als hij daadwerkelijk zijn intrek neemt in het Witte Huis? Dan nemen de Verenigde Staten afstand van een van de hoekstenen van het naoorlogse Amerikaanse beleid. Trump zal de liberalisering van de handel kwaad doen. Hij staat hierin niet alleen, hij volgt een politieke trend. Het aantal protectionistische maatregelen nam immers al fors toe sinds het uitbreken van de crisis. Zo ook het aantal landen dat beheerst wordt door xenofobe sentimenten. Dit alles brengt de internationale handel in zwaar weer.

Zijn globalisten veilig bij Hillary Clinton? Dat is zeer de vraag. Ooit was zij voorstander van het Trans-Pacific Partnership (TPP, tussen onder meer de VS, Australië, Singapore, Maleisië), nu keert ze zich tegen dat vrijhandelsverdrag. Ook de trans-Atlantische variant, TTIP, stuit wereldwijd op weerzin. De Doha-ronde, een multilateraal overleg van de Wereldhandelsorganisatie, is inmiddels ten dode opgeschreven. Het Westen is dus niet meer onverdeeld positief over internationale handel.

We moeten serieus rekening houden met een nieuwe ineenstorting van de wereldeconomie. Signalen genoeg. De landen met de hoogste inkomens presteren slecht, de ongelijkheid neemt toe en het mondiale machtsevenwicht verschuift. Wat als territoriale aanspraken op de Zuid-Chinese Zee escaleren in een conflict waar de VS bij betrokken raken? Niet alleen militair, ook economisch een ramp, gezien de Amerikaanse afhankelijkheid van China.

Is het echt zo erg als de globalisering wat terugloopt? Ja, want die bracht de afgelopen decennia de mondiale ongelijkheid van gezinsinkomens fors terug. En tussen 1980 en 2015 is het gemiddelde mondiale reële inkomen met 120 procent gestegen. Globalisering is zo bezien van levensbelang. Als we elkaar afsluiten, storten we elkaar in armoede.

Sommige kritiek op globalisering is terecht als je kijkt naar het gedrag van multinationals en mogendheden. De vruchten hadden eerlijker verdeeld kunnen worden. Ook is verzuimd de gevolgen te verzachten van hen die nadelen ondervinden van de economische dynamiek. De toekomst van globalisering ligt daarom in beter, rechtvaardiger bestuur. Zal dat er komen? Ik ben daar niet optimistisch over.