Nieuwe Friese encyclopedie zonder bollefreed, met aaisykjen

Encyclopedie Geheel tegen de digitaliseringstrend in, verschijnt donderdag de papieren Nieuwe Encyclopedie van Fryslân. Waarom niet, zegt de uitgever. „Op internet is niet alles betrouwbaar.”

Siese Veenstra/ANP

Hij is vierdelig, weegt 8 kilo, telt ruim 3.100 pagina’s, 10.600 lemma’s – waarvan 2.500 verwijslemma’s – en 1.100 illustraties. En er is zeven jaar aan gewerkt door 200 wetenschappers.

Donderdag wordt in Leeuwarden de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân gepresenteerd. Een encyclopedie? Op papier? In 2016? Is dat geen anachronisme? Geeft internet niet alle informatie die je nodig hebt?

Hoofdredacteur Meindert Schroor (61) uit Leeuwarden is heel stellig: „Nee, papier is juist nieuw. Er is grote behoefte aan een fysieke uitgave, aan letterlijk handzame feitenkennis. Op internet staat heel veel, maar niet alles is betrouwbaar. Bovendien wordt daar informatie om de haverklap geactualiseerd. Je weet dan niet hoe iets was in, pak ’m beet, 2010. Deze encyclopedie geeft een hedendaags tijdsbeeld van Friesland tot 2015. Betrouwbaar bovendien door de duidelijke bronvermelding.” En het leuke is, vindt de sociaal geograaf, dat de encyclopedie ook een soort „rommelmarkt” is. „Als je gaat bladeren kom je dingen tegen die je niet zoekt, maar toch interessant vindt. Je oog valt ongewild op personen en onderwerpen.” Overigens was een papieren uitgave ook een voorwaarde van de sponsoren.

Het internet en de sociale media bieden voordelen, schrijft Schroor in zijn voorwoord, maar ook de nodige nadelen. „De behoefte aan overzicht, oriëntatie en duiding is er alleen maar door gegroeid.”

Er zijn al 1.000 exemplaren (oplage 3.500) op voorhand besteld van het nieuwe standaardwerk. „Ja, dit is Friesland”, lacht Schroor. „Friezen voelen zich nu eenmaal erg verbonden met hun provincie.”

Elfstedentocht

Uitgangspunt voor de nieuwe uitgave was de oude Encyclopedie van Friesland (1958, herdruk in 1973) van Jelle Hendriks Brouwer (1900-1981). Hij was hoogleraar Fries en Gotisch aan de Universiteit van Amsterdam en wetenschappelijk directeur van de Fryske Akademy.

Alle lemma’s uit dit inmiddels gedateerde naslagwerk werden nagegaan. Vele verdwenen, zoals bijvoorbeeld volkskundige zaken als bollefreed (bolle is stier, freed is vrijdag: de laatste vrijdag voor Allerheiligen waarop Friese jongeren naar de Leeuwarder veemarkt kwamen) of hondenwippen (een verouderd volksgebruik in Rinsumageest, waarbij honden op een slap koord werden gezet dat vervolgens werd aangetrokken).

In 1975 verscheen de tweedelige Encyclopedie van het Hedendaags Friesland, met een voorwoord van de voormalige president van de Nederlandsche Bank, Wim Duisenberg. Ook die uitgave is achterhaald.

De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân telt acht ‘deelvelden’: geografie en waterstaat, archeologie en monumentenzorg, geschiedenis, economie en infrastructuur, kunst en cultuur, bètawetenschappen, talen en literatuur en politiek en maatschappij. Het langste lemma bestaat uit 2.300 woorden; het kortste telt er 50.

Doorslaggevend voor de ruimte is de betekenis van het onderwerp voor Friesland. Er is meer aandacht voor natuur en milieu en emancipatie dan in 1958. En ook de sport kreeg veel ruimte. Zo zijn er lemmata over bijvoorbeeld Epke Zonderland, Foppe de Haan, hardrijder op de schaats Hilbert van der Duim en atlete Foekje Dillema. De Elfstedentocht wordt bedeeld met zes pagina’s. Nieuwe begrippen als jeugdcriminaliteit en roofvogelmoord werden ook opgenomen.

De totale kosten van de NEF waren 1,5 miljoen euro, waarvan de provincie Fryslân 0,5 miljoen bijdroeg. De rest kwam van fondsen en het bedrijfsleven.

Komt er een digitale editie?

Schroor: „Mede-uitgever Tresoar (Fries Historisch Centrum) wil in 2020 een portal over Friesland opzetten in het Nederlands, Fries en Engels. De encyclopedie is daarbij het uitgangspunt. Daarin kun je ook beeld- en geluidsfragmenten opnemen.”

Fragmenten uit de encyclopedie