Waarom Facebook telkens in relletjes over censuur belandt

Verboden foto’s Facebook verwijderde een historische foto, omdat een naakt kind afbeelden van het bedrijf niet mag. Het is niet de eerste keer dat Facebook in een controverse over censuur belandt, en het zal niet de laatste zijn. Hoe kan dat?

Facebook verwijderde vorige week de iconische foto van het napalmmeisje, maar kwam van die beslissing terug. Foto Nick Ut/ AP

‘Het zijn moeilijke beslissingen en we doen het niet altijd goed.” Met die woorden bracht Facebook-topvrouw Sheryl Sandberg in een maandag gepubliceerde brief haar excuses over aan de Noorse premier Erna Solberg. De premier was een van de vele Noren wier Facebookposts met een beroemde foto uit de Vietnamoorlog vorige week werden verwijderd.

Solberg plaatste de foto nadat het technologiebedrijf het iconische beeld, waarop een naakt meisje is te zien, had verwijderd van de Facebook-pagina van een Noorse schrijver en het dagblad Aftenposten, wat wereldwijd tot woedende reacties leidde. Ze schreef in een Facebookpost: „Ik zeg ‘nee’ tegen dit soort censuur.” Aftenposten-hoofdredacteur Espen Egil Hansen sprak Mark Zuckerberg toe in een veel gedeelde open brief: „Luister, Mark, dit is ernstig.”

Daarop draaide Facebook het besluit om de foto te verwijderen terug. „Een foto van een naakt kind zou normaliter in strijd zijn met onze richtlijnen, en in sommige landen zelfs worden beschouwd als kinderporno”, zei een woordvoerder. „In dit geval erkennen we de historische en mondiale waarde van dit beeld dat een belangrijk moment in het verleden documenteert.”

Facebook zal van de fout leren, schrijft Sandberg. Dat impliceert dat de richtlijnen worden aangepast om ruimte te maken voor naaktbeelden met historische waarde.

Tepels zijn taboe

Facebook belandde al eerder in controverses over censuur, en het zal niet de laatste keer zijn. Tepels zijn taboe op het sociale netwerk, maar na wereldwijd protest kwam er een uitzondering voor foto’s van vrouwen die borstvoeding geven of hun littekens laten zien na een borstoperatie. Gustave Courbets schilderij L’origine du monde van een naakt vrouwenlijf wordt vaak geblokkeerd door moderatoren, en even vaak weer teruggeplaatst.

Foto Musée d'Orsay

Voor kunst gelden bij Facebook in principe uitzonderingen. Toch werd dit schilderij van Gustave Gustave Courbet in 2011 verwijderd. De zaak loopt nog. Foto Musée d’Orsay

De relletjes volgen telkens hetzelfde stramien. Een bericht wordt verwijderd, de media pikken het op, Facebook besluit het bericht toch toe te staan en belooft beterschap.

Waar gaat het mis?

Over hoe het grootste sociale netwerk ter wereld zijn huisregels handhaaft is vrij veel bekend. Het is grotendeels mensenwerk. Duizenden moderatoren toetsen wekelijks miljoenen berichten aan de richtlijnen. Software die automatisch niet-toegestane berichten opspoort wordt voor zover bekend alleen gebruikt tegen spam en kinderporno en kan volgens de ontwikkelaars de foto van het napalmmeisje onmogelijk hebben tegengehouden.

Moderatoren van Facebook, maar ook die van ander grote internetdiensten als YouTube en Twitter, bekijken in principe alleen berichten die door gebruikers worden gerapporteerd. Het is praktisch onmogelijk om alle posts van alle gebruikers te controleren – dat zijn er miljarden per dag. Daarom blijven racistische teksten bijvoorbeeld vaak staan op sociale media, ook al zijn ze tegen de regels.

Bij elke stap kan iets mis gaan

Facebook verdeelt gerapporteerde berichten onder in verschillende niveaus. Onthoofdingsvideo’s vallen bijvoorbeeld onder het hoogste niveau en worden het snelst beoordeeld. Vaak krijgen meerdere moderatoren dezelfde tekst, video of foto te zien. Het probleem, zegt mediahoogleraar Tarleton Gillespie in The Wall Street Journal is dat bij elk van die stappen „iemand iets kan verwijderen dat volgens de regels toegestaan is, of iets kan doorlaten wat van de regels eigenlijk niet mag.” Een te rigide interpretatie van de regels kan al snel leiden tot een wereldwijde mediarel.

Beeld PSP

De iconische PSP-verkiezingsposter (1971) werd in 2012 verwijderd. Beeld PSP

Een minder strenge moderator had de foto van het napalmmeisje kunnen laten staan. De richtlijnen staan dat toe: er is een uitzondering voor naakt in kunstwerken, een categorie waartoe de foto gerekend had kunnen worden. Ook worden moderatoren geacht rekening te houden met de context waarin foto’s zijn geplaatst. Expliciete nieuwsbeelden worden vaak toegestaan met het argument dat de nieuwswaarde zwaarder weegt dan het in bescherming nemen van de gebruikers. Een bekend voorbeeld is de dood van Philando Castile, die in juli werd vastgelegd door zijn vriendin toen hij was neergeschoten door de Amerikaanse politie. De video werd even verwijderd en daarna teruggeplaatst met een waarschuwing voor expliciete beelden.

De per ongeluk verwijderde video van Castile en de ophef over de foto van het napalmmeisje laten zien dat Facebook steeds meer een mediaorganisatie wordt met de verantwoordelijkheid over wat mensen te zien krijgen. Een taak die het bedrijf niet – zoals traditionele media – overlaat aan ervaren redacteuren, maar aan moderatoren die in sneltreinvaart duizenden berichten per dag moeten beoordelen, op basis van richtlijnen die veel ruimte overlaten voor interpretatie. Het is wachten op de volgende rel.