Amerika 2016

Russische hacks om kiessysteem VS te treffen ‘aannemelijk’

Poetin en Obama ontmoetten elkaar vorige week tijdens de G20-top in China. Foto Alexei Druzhinin/Sputnik/ AP

Door Michel Kerres

John le Carré, grootmeester van de spionageromans uit de Koude Oorlog, mag nog niet met pensioen. Tussen Amerika en Rusland ontspint zich een klassieke spionagerel met moderne middelen.

Rommelen de Russen in de Amerikaanse verkiezingsrace door met computerinbraken onrust te zaaien? En zo ja, doen ze dat ten behoeve van de Republikeinse kandidaat Donald Trump, omdat een overwinning van Trump hun beter zou uitkomen?

Geheel conform het spionagegenre is ook dit plot deels in nevelen gehuld – er zijn een paar feiten en veel aantijgingen. De Amerikanen nemen de zaak hoe dan ook hoog op. Clinton en Trump proberen er electoraal munt uit te slaan en Obama sprak Poetin erop aan.

„We hebben in het verleden problemen gehad met computerinbraken uit Rusland”, zei Obama vorige week na een onderhoud met Poetin. Hij ging niet in op details, maar waarschuwde wel voor een nieuwe wapenwedloop.

„Wat we niet kunnen hebben is dat dit een wild, wild West wordt, waar landen met een grote cyber-capaciteit beginnen aan ongezonde concurrentie of conflicten.”

Voor de zekerheid deed Obama er een scheutje klassieke afschrikkingsretoriek bij. „We beginnen aan een nieuw tijdperk, waarin sommige landen een beduidende capaciteit op dit terrein opbouwen [en] wij hebben meer mogelijkheden dan anderen, zowel defensief als offensief.”

Computerinbraken al in voorjaar

De inbraken zelf stammen al uit het voorjaar, maar groeien nu weer uit tot een kwestie. In de zomer bleek dat er twee keer was ingebroken in een computer van het bestuur van de Democratische partij, het Democratic National Committee, en in computers van de kiesraden in Illinois en Arizona. ‘Vingerafdrukken’ van de hackers wezen in de richting van Rusland.

De inbraken bij de Democraten leidden tot het vertrek van vier bestuurders, onder wie voorzitter Debbie Wasserman Schultz. Toen maar liefst twintigduizend buitgemaakte e-mails, via WikiLeaks van Julian Assange, aan het licht kwamen, bleek dat de DNC de kandidatuur van Bernie Sanders had tegengewerkt.

Voor zover bekend maakten de hackers in Illinois en Arizona slechts een paar wachtwoorden buit en konden ze niet bij de registers met kiezers. De FBI maande de kiesraden in Amerikaanse staten hun beveiliging te verbeteren. Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid stelde een team cyberspecialisten samen met het oog op de verkiezingen. En Amerikaanse politici eisten actie van het Witte Huis omdat ze de inbraken zagen als een flagrante schending van de Amerikaanse soevereiniteit.

Waren het inderdaad de Russen? Officieel hebben de VS de Russen niet beschuldigd, maar onderzoek van IT-specialisten naar de inbraken bij de Democraten maakten een link met Rusland aannemelijk en The Washington Post onthulde dat de veiligheidsdiensten grootschalig onderzoek doen naar geheime Russische plannen om de verkiezingen te ontregelen.

„De toeschrijving aan de Russen is zelden zo overtuigend geweest”, zegt Matthijs Veenendaal, hoofd strategie van het aan de NAVO gelieerde onderzoeksbureau voor cyberverdediging (CCDCOE) in Tallinn.

„Maar helemaal zeker weet je het natuurlijk nooit.”

Bij de Democraten vonden IT-specialisten ‘vingerafdrukken’ van twee groepen hackers die in de branche al langer bekend waren. „Ze opereren vanuit Sint-Petersburg, er staat soms Russisch in hun code en ze zijn zó professioneel dat ze wel de ondersteuning, of op zijn minst de gedoogsteun, van een staat nodig hebben”, vat Veenendaal de Amerikaanse bevindingen samen.

Bewuste strategie

Digitale spionage tussen staten is niets nieuws. Nieuw is wel de poging om het politieke systeem van de tegenstander met hacks te ontregelen. Rusland, zegt Veenendaal, voert een bewuste strategie om westerse democratieën in verlegenheid te brengen. „Dit is het flagrantste voorbeeld van die Russische aanpak, hiermee is echt een grens overschreden.” Veenendaal verwacht meer Russische pesterijen.

„Het is een eenvoudige en goedkope methode en je kunt makkelijk ontkennen dat jij de schuldige bent. De plausible deniability is hoog.”

Poetin ontkende dan ook elke Russische betrokkenheid. De beschuldigingen van Amerikaanse kant waren alleen bedoeld om „de aandacht van het publiek af te leiden”, zei hij tegen persbureau Bloomberg.

De inbraken spelen ook een rol in de verbale strijd tussen Donald Trump en Hillary Clinton. Trump riep de Russen publiekelijk op om verder te zoeken naar belastend materiaal over Clinton – om later te zeggen dat dat natuurlijk een grapje was. Onlangs zei Trump, in een gesprek met Larry King, dat ook uitgezonden werd door Kremlin-zender Russia Today, niet te geloven dat de Russen achter de inbraken zaten. „Ik denk dat het onwaarschijnlijk is, misschien verspreiden de Democraten dit.”

Clinton, gevraagd naar Russische betrokkenheid bij het e-maillek, zocht haar toevlucht tot een zegswijze uit Arkansas:

„Als je een schildpad op een paaltje ziet zitten, weet je heel zeker dat die daar niet uit zichzelf is gekomen.”