Ook apenfoetus wordt ziek van zikavirus

Geneeskunde

Het bewijs dat het zikavirus bij ongeboren kinderen microcefalie veroorzaakt, is zo goed als rond, aldus Amerikaanse onderzoekers.

De gelekoortsmug, Aedes aegypti, een van de overbrengers van het zika-virus. Foto Monica R. / Flickr

Een moederaap met een zika-infectie die zwanger is van een jong met hersenafwijkingen. Zo’n makaak lijkt geen wereldnieuws, maar toch is het van groot belang. Hiermee is namelijk voor het eerst een getrouw diermodel gevonden waarin de effecten van het zikavirus tijdens de zwangerschap bestudeerd kunnen worden. Dat zou de ontbrekende schakel kunnen zijn om het wetenschappelijk bewijs rond te krijgen dat zika microcefalie kan veroorzaken. Amerikaanse onderzoekers beschrijven hun ‘vondst’ deze dinsdag in Nature Medicine.

Het nieuws komt net een week nadat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de status van de waarschijnlijkheid van zika als oorzaak van microcefalie heeft bevorderd van „algemene consensus onder wetenschappers” naar „hoogstwaarschijnlijk”.

‘Geen twijfel’

Gynaecoloog Kristina Adams Waldorf van de University of Washington, eerste auteur van het nieuwe onderzoek, durft al een stap verder te gaan: „Onze resultaten nemen elke resterende twijfel weg dat het zikavirus ongelooflijk gevaarlijk is voor de ontwikkelende foetus.”

Tot nu toe waren er alleen muismodellen en celkweken voor het bestuderen van een zika-infectie tijdens de zwangerschap, maar de vraag was of die representatief waren voor het ziekteproces bij de mens. En in eerdere proeven met zwangere resusapen kon er soms wel zikavirus in de foetus worden aangetoond, maar nooit kregen deze ongeboren aapjes iets wat leek op microcefalie.

Laponderaap

Nu lukte dat toch met een zwangere laponderaap (Macaca nemestrina) die besmet werd via vijf onderhuidse prikjes met zikavirus in de arm (muggen die zika overbrengen steken hun slachtoffer ook diverse malen, redeneerden de onderzoekers). Het vrouwtje was op het moment van infectie 119 dagen zwanger, overeenkomend met een menselijke zwangerschap van ongeveer 28 weken, het begin van het derde trimester.

Foto Stauss / Wikipedia

Laponderaap. Foto Stauss / Wikipedia

Na de infectie vertoonde het lapondervrouwtje geen ziektesymptomen (zoals huiduitslag, oogontsteking of koorts). Maar de foetus in haar buik bleek bij een MRI-scan tien dagen na de infectie al een ophoping van vocht in de hersenen te hebben. Dat bleef zo en de groei van de hersenen raakte steeds verder achterop. Vooral de witte stof groeide niet veel meer, een kenmerk van microcefalie.

Na 41 dagen, vlak voor de natuurlijke geboorte, haalden de onderzoekers het aapje met een keizersnede. Het jong bleek inderdaad besmet met zika, en het virus kon worden teruggevonden in zijn hersenen.

Tijgermug en gelekoortsmug

Het zikavirus komt oorspronkelijk uit Afrika, maar is enkele jaren geleden via Azië in Zuid-Amerika beland waar het een epidemie veroorzaakte. Het virus wordt overgebracht door de gelekoortsmug en de Aziatische tijgermug, die er veel voorkomen. De WHO bestempelde de zika-epidemie in februari tot een ‘internationale noodsituatie’.