Het internet volgens Werner Herzog

Lo and Behold bereikt zijn doel: je verlaat verbaasd hoofdschuddend de bioscoop over alle ideeën die Herzog op je afvuurde ****.

Het gezin in Lo and Behold dat werd getreiterd met foto’s van hun bij een auto-ongeluk omgekomen dochter en zus ziet internet als ‘manifestatie van de Antichrist’. ©

Wat was het eerste woord dat via internet werd verstuurd? ‘Lo’. Dat typte op 29 oktober 1969, half elf ’s avonds, student Charley Kline op het toetsenbord van een robuuste Sigma 7 in Los Angeles naar een computer op de Stanford Universiteit. Eigenlijk moest het ‘login’ zijn, maar de computer crashte voortijdig. Een uur later lukte het. ARPANET, de voorganger van internet, was geboren.

Laat de sappige associatie maar aan de Duitse filmmaker Werner Herzog over. Lo and behold is een archaïsche uiting van verbazing en ontzag, en dat is wel op zijn plaats nu dit netwerk alles met iedereen verbindt: mensen, huizen, kerncentrales. Herzog benadert de Sigma 7 van UCLA met religieuze eerbied en het aanzwellende hoorngeschal van Wagners Rheingold.

Herzog dacht dat zijn wereld niet zo was veranderd door internet: de 73-jarige e-mailt en gebruikt soms Google Maps, maar surft nauwelijks, negeert sociale netwerken en bezit geen smart phone. Maar in Lo and Behold, van origine bedoeld als opdrachtfilm, beseft hij hoe afhankelijk ook hij van internet is, dat in een kwart eeuw organisch ons leven is ingegroeid. Herzog spreekt wetenschappers, utopisten en slachtoffers: een associatieve ‘tour d’horizon’ in tien hoofdstukken waarvan de toon al snel van euforisch verschuift naar pessimistisch of zelfs apocalyptisch.

Ja, internet is een wonderbaarlijk instrument om kennis te delen en te vermeerderen: een taai probleem over het vouwen van moleculen werd opgelost door het als spel op internet te zetten. Maar na een kwartier blijdschap over ‘wisdom of the crowd’, zelfrijdende auto’s en voetballende robots arriveren we aan de duistere zijde. Internet verbindt én isoleert: het ‘Internet of Me’ sluit mensen op in virtuele eilandjes met op maat gesneden realiteit een idee dat ‘loner’ Herzog wel lijkt te charmeren. Sociale netwerken brengen soms het slechtste in een mens boven: zie een gezin dat door trollen getreiterd werd met foto’s van hun in een auto-ongeluk bijna onthoofde dochter; de moeder ziet internet als ‘manifestatie van de Antichrist’.

En ja, internet maakt ons onthutsend kwetsbaar. Los van bijzaken als stralingsallergie en gameverslaving, zijn daar cyberoorlog, cyberterrorisme of een zonnevlam die ooit het hele netwerk lam legt, met miljoenen, mogelijk zelfs miljarden doden in de internetafhankelijke wereld als gevolg. En leven we in de ‘digitale duistere middeleeuwen’ nu nog maar heel weinig wordt vastgelegd?

Veel vragen, weinig antwoorden, maar Lo and Behold bereikt zijn doel: je verlaat verbaasd hoofdschuddend de bioscoop over alle ideeën die Herzog op je afvuurde. Met zo’n typische Herzog-vraag als uitsmijter: droomt internet van zichzelf? Als ons bewustzijn het resultaat van complexe systemen is, kan internet dan geen bewustzijn ontwikkelen zonder dat wij dat merken? Onze darmflora is zich ook niet van ons bewust. Herzogs experts geloven daar niks van: internet is nog lachwekkend simpel naast de complexiteit van het menselijk brein. Maar na Lo and Behold ben je er niet echt gerust op.