Wie moet Zalm opvolgen? Het liefst een vrouw

Opvolger

Volgens kenners van ABN Amro mag er wel weer een bankier aan het roer. Hij – of liever nog zij – moet wel over een goede politieke antenne beschikken.

Zalm bij de toelichting op de jaarcijfers 2015. Robin van Lonkhuijsen/ANP

De zoektocht naar een nieuwe bankbaas is begonnen. Topman Gerrit Zalm, die in 2009 aantrad, stapt volgend jaar op, maakte ABN Amro dinsdag bekend. Zijn termijn loopt eigenlijk tot het voorjaar van 2018, maar Zalm wil liever dat een opvolger „die langer meekan” de nieuwe plannen voor ABN Amro gaat uitvoeren, schreef hij in een mail aan de 22.000 werknemers.

Oud-minister van Financiën en VVD’er Zalm werd aangesteld om de genationaliseerde bank overeind te helpen en terug naar de beurs te brengen. Dat is gelukt. Zijn opvolger heeft een hele andere taak: ABN Amro klaarmaken voor de toekomst, waarin winst maken ingewikkelder wordt door onder meer de ultralage rente, de concurrentie toeneemt en digitalisering in hoog tempo belangrijker wordt.

De nieuwe baas van ABN Amro moet dus – in elk geval gedeeltelijk – andere dingen kunnen dan Zalm. NRC vroeg kenners van de bank: wat moet zijn opvolger allemaal zijn?

1 Een ondernemende bankier

Onder Gerrit Zalm heeft ABN Amro zich ontwikkeld tot een overzichtelijke bank, die zo’n 80 procent van zijn inkomsten in Nederland verdient. Dat was de wens van de staat, die tot de beursgang vorig jaar november de enige aandeelhouder was. De bank, gestruikeld over zelfoverschatting, moest vooral normaal doen en geen grote risico’s nemen.

Inmiddels is duidelijk geworden dat ABN Amro ook buiten Nederland moet kijken om te kunnen blijven groeien. Tijdens de presentatie van de halfjaarcijfers kondigde Zalm al aan dat ABN Amro „selectief” wil uitbreiden in het buitenland. Niet door „massaal nieuwe kantoren te openen”, maar wel door haar zakelijke tak te laten groeien.

Zalm is verweten te weinig ondernemend te zijn en bovendien eens geen bankier. De nieuwe topman van ABN Amro is dat bij voorkeur wel, zeggen kenners van de bank. Zalms opvolger moet een „entrepeneur” zijn, vindt een oud-commissaris van ABN Amro. Iemand met „het lef” om weer overnames te doen, zegt een zakenbankier. En hij moet durven ingaan tegen „het politiek correcte denken”, zegt een oud-bestuurder van ABN Amro, en méér willen zijn dat een „ambtelijke spaarinstelling”.

ABN Amro heeft zichzelf echter aan beleggers verkocht als bank met ‘gematigd risicoprofiel’, dus al te grote uitspattingen passen daar niet bij. Een nieuwe bestuursvoorzitter moet kunnen „koorddansen”, zegt adjunct-directeur Errol Keyner van beleggersvereniging VEB.

2 Benaderbaar en bescheiden

Hoewel de staat zijn aandelenpakket wil verkopen, blijft die toch nog wel een tijdje grootaandeelhouder. Het komt dus van pas als de nieuwe topman ook een politieke antenne heeft en aanvoelt welk gedrag maatschappelijk gewenst is.

Zalm is nooit enige arrogantie verweten, hij heeft van ‘gewoon’ zijn – benaderbaar en bescheiden – zijn handelsmerk gemaakt. Werknemers hopen dat de nieuwe bestuursvoorzitter in die zin op Zalm lijkt. „We zijn ontzettend verwend met Gerrit, de afgelopen jaren”, zegt voorzitter Margot van Kempen van de ondernemingsraad. „Als je hem mailt dat je hem even wil spreken, nodigt hij je onmiddellijk uit.” Ze hoopt verder op een leider „die doet wat hij zegt en geen gekke dingen uithaalt”.

Ook op het gebied van beloningswensen moet Zalms opvolger relatief bescheiden zijn. Zo lang de staat nog aandelen heeft, gaat het salaris van de bestuurders niet omhoog. Dat betekent dat de nieuwe bankbaas genoegen moet nemen met ongeveer 750.000 euro per jaar. Zonder kans op bonus. Dat is aanzienlijk minder dan collega-bestuursvoorzitters van andere (Nederlandse) banken verdienen.

3 Een computerliefhebber

ABN Amro staat niet bekend als koploper op het gebied van digitalisering. In Nederland is die positie nu van ING, mede door haar succesvolle Duitse onlinebank ING Direct. ABN Amro realiseert zich dat ze wat inhaalwerk te doen heeft. Vorige maand heeft Zalm al aangekondigd dat ABN Amro fors wil investeringen in digitalisering, en dat ook al doet. Als voorbeeld noemde hij de „de nieuwe Tikkie-app”, waarmee klanten via Whatsapp geld kunnen overmaken – „erg handig”.

Zalms opvolger moet van digitalisering een topprioriteit willen maken. Enige affiniteit met IT zou daarbij helpen. „Iemand die écht snapt hoe een computersysteem werkt”, zegt vakbondsbestuurder Bob Bolte.

4 Liefst een vrouw

In de zevenkopppige raad van bestuur van ABN Amro zit nu één vrouw: Caroline Princen, verantwoordelijk voor personeelsbeleid en het bewaken van de identiteit van de bank. Daarmee komt ABN Amro niet in de buurt van het wettelijke streefcijfer van 30 procent vrouwen in de raad van bestuur.

Het zou „fantastisch” zijn als Zalms opvolger een vrouw is, zegt Van Kempen van de ondernemingsraad. Dat zou ABN Amro tot „de eerste grote bank met een vrouwelijk bestuursvoorzitter” maken. Ook vakbondsman Bolte is benieuwd naar een vrouw als hoogste bankier. Of nog specifieker, lacht hij: „een vrouwelijke IT’er die van oorsprong uit de bankenwereld komt”.

En dan zou het ook nog leuk zijn, zeggen mensen die de bank kennen, als de nieuwe bestuursvoorzitter van binnen de bank komt. Oud-politicus Zalm was dat evident niet. Een bankier van ABN Amro benoemen op de hoogste positie geeft een positief signaal, denk Hessel Lindenbergh, voormalig president-commissaris van ABN. „Anders zeg je: ‘Heel aardig wat jullie allemaal doen, hartelijk dank, maar de top zit er niet in’.”