Zonder leraren en roosters leren programmeren

ICT-opleiding

École 42 in Parijs werd opgericht uit onvrede met het Franse schoolsysteem. Studenten uit alle sociale milieus leren er programmeren. Oud-leerlingen werken nu bij Google.

Om toegelaten te worden tot École 42 in Parijs is geen enkele vooropleiding verplicht: online intelligentie- en logicatestjes bepalen wie van de 70.000 kandidaten door mogen naar de volgende ronde. Foto’s Hollandse Hoogte

„Red Bull, ik heb Red Bull nodig”, zucht de 20-jarige Kevin Lorcy voor de deur van École 42, een gratis onconventionele programmeursopleiding in Parijs. „Het is zo ontzettend zwaar”, puft de jongen uit de Parijse banlieue terwijl hij de straat oversteekt richting de snackbar die hem aan wat extra energie kan helpen. „Maar wil ik een goede baan, dan moet en zal ik bij deze school binnenkomen”, zegt hij vastberaden.

École 42 is drie jaar geleden opgericht door de Franse telecommiljardair Xavier Niel en vernoemd naar het ‘toevalsgetal’ uit sciencefictionboek The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy (‘Het antwoord op de ultieme vraag over het Leven, het Universum, en Alles’ is 42). Niel maakte zich zorgen over het nijpende tekort aan programmeurs en vermoedde dat veel talent verloren ging door het hiërarchische en elitaire Franse onderwijssysteem.

De school die hij bedacht (motto: ‘Born to code’) heeft geen leraren, geen lesboeken, geen vaste werktijden en geen erkende diploma’s. Deadlines zijn er wel, maar studenten mogen zelf weten wanneer ze de opdrachten afronden: de school is dag en nacht open, ’s ochtends is het er dus een stuk rustiger dan ’s avonds vlak voor de deadlines (meestal om 23.42 uur). Men werkt in projectgroepjes, medestudenten controleren de opdrachten met instructies van de schoolleiding.

Om toegelaten te worden is geen enkele vooropleiding verplicht: online intelligentie- en logicatestjes („spelletjes”, zegt Lorcy) bepalen wie van de 70.000 kandidaten door mogen naar de volgende ronde. De 3.000 die overblijven, worden in de zomer uitgenodigd om deel te nemen aan de piscine, letterlijk ‘zwembad’. Gedurende een maand worden ze in het diepe gegooid, waarna een op de drie na nieuwe opdrachten overblijft om de daadwerkelijke opleiding te volgen.

Kevin Lorcy zit nu in die zwemfase. Hij heeft, vertelt hij nippend aan zijn Red Bull, het collège (de eerste vier jaar van het voortgezet onderwijs) afgerond, maar een vervolgopleiding heeft hij nooit gevolgd. Hij werkte in de horeca, maar wilde verder en las ergens over 42. „Hier word je niet op je voorgeschiedenis beoordeeld. Dat is een verademing”, zegt hij. „Je vindt mensen uit alle sociale milieus en met alle mogelijke achtergronden.”

Ervaring met programmeren was niet eens nodig, vertelt hij. „Dat viel in het begin tegen, maar het gaat erom samen met anderen oplossingen voor ingewikkelde problemen te vinden. Il faut se débrouiller is het motto, je moet je zien te redden. Dat is zoveel leerzamer dan klassikaal onderwijs.”

Bonjour Kevin

1409ECO_carecoleDEF

In niets lijkt de entree van École 42 aan boulevard Bessières in Noordwest-Parijs op die van een gewone school. Wie zijn pasje scant om de toegangspoortjes te openen, wordt door een stem verwelkomd: ‘Bonjour Kevin’. De receptionisten, die verstopt zitten achter een enorme condoomautomaat, testen deze middag gierend van de pret een nieuwe virtual reality-bril. Studenten, de een nog excentrieker dan de ander, lopen in en uit, hangen hun skateboard aan een daarvoor bestemd rek en geven voor alles de indruk hier te wonen.

Dat is ook bijna zo. Tijdens de ‘piscine’ mogen mogelijk toekomstige leerlingen als ze geen onderdak in Parijs hebben hun slaapzak in een van de zalen uitrollen. Er zijn douches, aan trapleuningen hangen handdoeken. Zoals iedere moderne techcampus heeft de school dakterrassen en cafeetjes voor de ontspanning. In drie enorme zalen zitten honderden mensen achter grote Apple-schermen aan hun opdrachten te werken.

Behoefte aan ander soort student

„Het Franse schoolsysteem”, zegt algemeen directeur Nicolas Sadirac van 42, „kweekt arbeiders en soldaten met discipline en chefs die zeggen hoe er gewerkt moet worden. Dat soort orde en conformisme werkte goed toen Frankrijk een militaire en industriële grootmacht was. Maar Frankrijk is een conservatief land waar scholen nog steeds studenten produceren die allemaal zoveel mogelijk op elkaar lijken.”

In de digitale wereld is daar steeds minder behoefte aan. „Creativiteit, samenwerking en ondernemerschap: daar draait het om. In de negentiende eeuw kon je in je eentje iets uitvinden, met de huidige communicatiesnelheid zul je in een creatief proces moeten samenwerken. Ik zoek dus juist mensen die nog niet geformatteerd zijn, zich niets aantrekken van regels en dogma’s en liefst niet uit de bestaande elite komen.”

Sadirac (48) studeerde zelf aan de prestigieuze École des Hautes Études Commerciales (HEC), een zogenoemde ‘Grande École’, maar ging na zijn opleiding niet werken voor een van de grote Franse bedrijven. Hij begon verschillende start-ups en in 2000 haalde hij het nieuws toen hij de website van de Franse premier had gehackt om de kwetsbaarheid daarvan aan te tonen. Tegenwoordig komen de grote multinationals waar zijn HEC-klasgenootjes werken bij hem langs voor talent.

École 42, zegt Sadirac, is daardoor nu al een succes. Maar hoe meet je dat? Ongeveer 75 procent van de leerlingen is voortijdig afgehaakt, slechts 88 leerlingen hebben in drie jaar het hoogste niveau ‘21’ gehaald. „Directeuren van gewone scholen zouden dat vreselijk vinden, maar voor mij is het geweldig: die mensen zijn namelijk vrijwel allemaal van school geplukt door een groot bedrijf en hebben nu een vaste aanstelling.”

Oud-leerlingen zijn aan het werk bij Google, bij de Franse unicorn BlaBlaCar en bij vele andere meer conventionele bedrijven. Zelfs Nasa probeerde 42-studenten binnen te halen, pochte 42-oprichter Niel. „Onze leerlingen zijn extreem gewild”, zegt Sadirac. Niel, die onlangs een vergelijkbare gratis school in Silicon Valley opende, heeft beloofd de eerste tien jaar van de school uit eigen zak te betalen, als gift aan Frankrijk. Sadirac: „Hij heeft gezegd dat het de eerste zeven jaar verboden is om over de toekomst na te denken.”

In deze Engelstalige video wordt een bezoek gebracht aan de Amerikaanse 42. Of bekijk de Franstalige video over de originele École 42. Tekst gaat hieronder verder.

Opdrachten door Google Translate

Dat oud-studenten makkelijk aan het werk komen, merkte ook de Nederlander Wouter Beets (27). Hij begon de opleiding nadat hij dankzij een Frans vriendinnetje in Parijs was beland en met zijn bescheiden Frans alleen werk vond „als broodbezorger om 5 uur ’s ochtends”.

Bij 42, in het begin alle opdrachten uit het Frans vertalend met Google Translate, legde hij zich toe op genetic programming en neural networks („de werking van het menselijk brein namaken in de computer”). Doordat hij zijn verrichtingen via de site GitHub vrij toegankelijk maakte, raakten bedrijven in hem geïnteresseerd. Een eerste aanbod van een Amerikaans bedrijf sloeg hij af, maar inmiddels heeft hij een vaste aanstelling bij de Franse start-up Artefact, die zich met digitale data-analyse voor marketingcampagnes bezighoudt. Dat bedrijf heeft inmiddels nog twee andere oud-studenten van 42 in dienst genomen.

„Wat ik bij 42 geleerd heb,” zegt Beets op een terras naast de klassieke Parijse passage waar hij na twee jaar school is gaan werken, „is niet bang te zijn voor het onbekende. Het is niet erg als je dingen niet weet in de wereld van het programmeren, je kunt onmogelijk alles uit je hoofd leren, maar je moet in staat zijn dingen uit te vogelen.” In Nederland had hij na de havo creatieve opleidingen geprobeerd, maar geprogrammeerd had hij nog nooit. „Ik was handig met computers, maar ik dacht dat je echt goed in wiskunde moest zijn om te kunnen programmeren.” Maar wat blijkt: „Creativiteit is veel belangrijker.”