Boyhood is een lieveling, omdat hij echt is

Critic’s darling

Van de films van de laatste vijf jaar scoort Boyhood het best bij de filmkritiek, zo kan je opmaken bij een peiling van de BBC. Waarom?

Mason (Ellar Coltrane) in Boyhood. De kijker krijgt door twaalf jaar filmen het gevoel het echte leven te betrappen. ©

Leven we in een ‘gouden eeuw van de cinema’? Dat stelde Nicholas Barber onlangs bij de presentatie van de 100 beste films van de 21ste eeuw – volgens de filmkritiek althans. Winnaar bij deze peiling van de BBC: David Lynch’ nachtmerrie Mulholland Drive uit 2001, gevolgd door Wong Kar-Wai’s sensuele In The Mood for Love (2000) en het hardvochtige There Will Be Blood van P.T. Anderson (2007).

Wat is volgens deze lijst de beste film van de afgelopen vijf jaar? Boyhood van Richard Linklater staat op plaats vijf. Zeven van de eerste twintig films zijn van ná 2011, zo blijkt: Terrence Malicks meditatie The Tree of Life op plaats 7, de Iraanse zedenfilm A Separation op 9,
Inside Llewyn Davis van de gebroeders Coen op 11, huiverdocumentaire The Act of Killing op 14, de bizarre Franse episodefilm Holy Motors op 16 en actiefilm Mad Max: Fury Road op 19.

Ervaring boven verhaal, echt boven gekunsteld, dat wordt gewaardeerd

Je kan van alles op de top-100 van de BBC opmerken. Zo is hij wel erg Angelsaksisch: 100 van de 177 critici komen uit VS en Verenigd Koninkrijk, in Rusland, China of zelfs Nederland werd niemand om zijn mening gevraagd. Maar had dat een andere lijst opgeleverd? Waarschijnlijk niet.

Boyhood is dus de ‘critic’s darling’ van de afgelopen vijf jaar: een zoete revanche van Linklater op Alejandro G. Iñárritu, die hem vorig jaar met Birdman nipt klopte bij de Oscar voor beste film en regie. Iñárritu tref je nergens in de top-100, ook niet met The Revenant. De kritiek is kennelijk even klaar met hem. De helden van de huidige filmkritiek, met elk drie films in de top-100, zijn Paul Thomas Anderson, Wes Anderson, de gebroeders Coen, Michael Haneke, Christopher Nolan en Apichatpong Weerasethakul.

Emotie buiten beeld

Waarom valt Boyhood zo in smaak? Een spectaculaire film is het niet. In drie uur zien we Mason, een gewone Texaanse jongen, opgroeien van lagere school tot universiteit. Zijn ouders scheiden, zijn moeder belandt in nare relaties, zijn vader verliest zijn wilde haren en hertrouwt. Emotionele hoogte- en dieptepunten blijven buiten beeld.

Wat Boyhood uniek maakt, is dat de film in 12 jaar werd opgenomen: we zien Mason, maar ook zijn filmouders Ethan Hawke en Patricia Arquette, echt ouder worden. Daarmee nam Linklater een risico: wat als zijn acteurs er genoeg van kregen of zelf stierven? Maar het geeft Boyhood een unieke, fascinerende waas van authenticiteit. Je hebt het gevoel het echte leven te betrappen.

Boyhood past in een bredere golf (hipster)nostalgie naar alles dat eenvoudig, puur, lokaal en authentiek is. Of dat pretendeert: de gebroeders Coen raken een gevoelige zenuw in de tijdgeest met Inside Llewyn Davis, een film over populariteit in de folkmuziekscene van New York, begin jaren zestig, die door authentiek is geobsedeerd. Vlak voor Bob Dylan, die authenticiteit zo knap wist te faken.

Ervaringsfilms

Opvallend is ook dat het Iraanse A Separation de enige film met een echte plot is. De critici zijn minder geïnteresseerd in verhaaltjes dan in ervaringen, zo lijkt het. Actiefilm Mad Max: Fury Road is een doorlopende achtervolging, maar die spartaanse eenvoud en helderheid vallen zeer in smaak in een tijd dat Hollywood zulke modderige spektakelfilms aflevert, tot de rand volgepompt met digitale effecten, personages en plotlijnen.

The Tree of Life en Holy Motors zijn echt op een ander manier: als subjectieve excursie door het brein van de regisseur, gedicteerd door zijn logica alleen. Nog opmerkelijker is The Act of Killing, dat de bejaarde daders van de Indonesische massamoord van 1965 op communisten dat bloedbad van toen liet naspelen: we ervaren hun zelf-rechtvaardiging, maar vooral hun vertroebelde geweten.

Ervaring boven verhaal, echt boven gekunsteld: dat waardeert de filmkritiek in de cinema van nu. En u?