Simpeler werken? Dat betekent ontslag

ABN Amro ABN Amro wil ‘simpeler’ werken en gaat opnieuw reorganiseren. Sinds 2009 kromp het aantal werknemers bij banken met 20 procent.

Gerrit Zalm bij een toelichting op de jaarcijfers 2015. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

4.500 banen weg tussen 2009 en 2012. 1.000 banen tussen 2013 en 2018. Nog eens 975 tot 1.375 tussen 2017 en 2020. Wie de verschillende reorganisaties bij ABN Amro de afgelopen jaren op een rijtje zet, denkt bijna dat de bank ernstig ziek is. De tijd dat het personeelsbestand nog wel eens groeide, ligt ver terug.

Maandag lekte via de NOS uit dat ABN Amro een volgende ontslagronde voorbereidt, waarbij 975 tot 1.375 banen worden geschrapt. De bank wil simpeler en efficiënter worden. Bij ABN Amro zijn sinds de nationalisatie in totaal zo’n 8.000 arbeidsplaatsen verdwenen, laat een woordvoerder desgevraagd weten. Met de nieuwe reorganisatie gaat het richting de 10.000: bijna een derde van het personeel sinds 2008.

Daarbij blijft het niet. Bij de nieuwe ontslagronde verdwijnen alleen banen in ondersteunende en controlerende diensten. De woordvoerder laat weten dat de bank nog nadenkt over snijden in andere afdelingen. Daarover wordt mogelijk bij de volgende kwartaalcijfers meer gezegd.

Bij andere grote banken is het beeld niet anders. Ook ING, Rabobank en SNS Bank kondigden de afgelopen jaren vele reorganisaties aan. Volgens het CBS werkten er in 2009 147.000 mensen in de bankensector. Dat zijn er nu 123.000, bijna 20 procent minder. De sector is sinds de financiële crisis, zeker als het om banen gaat, in een glijvlucht naar beneden geraakt.

Lage rente drukt winst

Het zijn dezelfde omstandigheden die de banken momenteel dwingen tot reorganisaties – hoewel ABN Amro ook haar eigen problemen heeft. De NOS berichtte over de ontslagronde op basis van een gelekte interne adviesaanvraag die de raad van bestuur vorige week vrijdag verstuurde naar de ondernemingsraad. Daarin staat dat ABN Amro „de laatste jaren wordt geconfronteerd met een flink aantal uitdagingen”. Klanten en toezichthouders „dwingen” de bank om „steeds sneller in te spelen op veranderende wensen”.

De concurrentie van onder andere vernieuwende fintech-bedrijven neemt toe, wat de marges onder druk zet. En ondertussen levert strengere, post-crisis regelgeving „een steeds grotere kostenpost” op. De extreem lage marktrente zet bovendien ook druk op de winst.

Dat laatste is een relatief nieuw probleem dat banken in toenemende mate parten speelt. Die lage rente drukt de inkomsten. Toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) waarschuwde onlangs zelfs dat het verdienmodel van banken er op termijn door in gevaar kan komen. Bij ABN Amro bleven de rente-inkomsten de afgelopen acht kwartalen gelijk. De bank ziet de reorganisatie dan ook als tijdig anticiperen. Maar je kunt ook denken dat de ultralage rente de eerste slachtoffers onder bankiers begint te maken.

Eerdere ontslagrondes bij ABN Amro:

De kosten bij ABN Amro zijn daarnaast al jaren hoog, (soms veel) hoger dan die bij concurrenten. Aandeelhouders accepteren dat niet. ABN Amro zegt dat zij, juist om „ook in de toekomst een betekenisvolle bank te kunnen blijven [...]”, nu in actie komt. Het is ook belangrijk dat er op deze manier geld kan worden vrijgemaakt om te investeren en verder te digitaliseren, aldus de bank. De huidige financiële prognoses voorspellen volgens ABN Amro namelijk „een gelimiteerde inkomensgroei”.

Dat investeren gebeurt wel op zijn ABN Amro’s: voorzichtig, zeker niet te aanvallend. Bij de publicatie van de halfjaarcijfers in augustus, waarin ABN Amro al aankondigde dat er een reorganisatie aankwam, maakte de bank onder andere bekend dat het in Frankrijk, Duitsland, Engeland en België nieuwe diensten en producten wil gaan aanbieden. Maar er komen op de bestaande kantoren in die landen „niet meer dan tien of twintig mensen” bij, aldus de woordvoerder.

De bank mat zich na de crisis een gematigd risicoprofiel aan: saai maar stabiel. Zo verkocht ABN Amro zichzelf ook aan zijn nieuwe aandeelhouders bij haar terugkeer naar de beurs vorig jaar. Dat beleid blijft voorlopig ogenschijnlijk onveranderd.

De bank zegt ook te willen versimpelen om een nieuwe cultuur te kweken. In een enquête die begin dit jaar werd gehouden onder werknemers gaf „een groot aantal” namelijk aan dat zij „het minst trots zijn op de trage, hiërarchische en bureaucratische cultuur waarin mensen meer met elkaar bezig zijn dan met onze klanten”.

Opvallend is dat een deel van de ontslagen gaat vallen bij de afdelingen compliance, legal en risk, die er kort gezegd voor moeten zorgen dat de bank niet te grote risico’s neemt en zich aan de regels houdt. In de jaren na de crisis groeiden die afdelingen explosief. De woordvoerder benadrukt echter dat de risicobeheersing en controle hierdoor niet zullen verslappen.

„De eisen van de toezichthouders blijven hetzelfde en daar moeten wij aan voldoen.” In het document dat ABN Amro naar de ondernemingsraad stuurde staat dat er dubbel werk gedaan wordt als gevolg van de fusie tussen ABN Amro Nederland en Fortis Nederland bij de nationalisatie in 2008. Ook zijn bepaalde controlefuncties destijds „extra zwaar aangezet”, wat tot complexiteit heeft geleid. Maar ondertussen zou het „risicobewustzijn in onze cultuur verankerd” zijn en zou er ruimte zijn om te „vereenvoudigen”.