Europese ministers tasten fiscale unie voorzichtig af

Belastingontwijking

De discussie over meer harmonisatie van belastingen tussen de EU-landen „gaat er komen”, zegt minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën.

Jeroen Dijsselbloem, afgelopen weekend op de bijeenkomst van Europese ministers van Financiën in Bratislava. Foto VLADIMIR SIMICEK / AFP

Een eerlijker Europees belastingklimaat, meer economische coördinatie binnen de EU, een socialere unie: tijdens informeel overleg in Bratislava schuwden EU-ministers van Financiën de grote thema’s niet. Maar grote stappen zetten – daar heeft niemand echt zin in, zo werd ook duidelijk. „We betalen economisch, sociaal en politiek nog steeds de prijs” voor de zware maatregelen sinds de financiële crisis, zei minister Peter Kazimír van Slowakije, op dit moment roulerend EU-voorzitter.

Dat anderen wél stappen proberen te zetten, is echter ook weer niet de bedoeling. Staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) uitte forse kritiek op de Europese Commissie, die in augustus besloot dat Apple 13 miljard euro aan ‘ontweken’ belasting alsnog moet betalen, inclusief rente, terwijl niet ‘Brussel’, maar landen zelf eigenlijk over belastingen gaan. De Commissie weet dat, maar vindt dat de fiscale praktijken rondom Apple de concurrentie verstoren, en Brussel gaat wel over mededinging.

Wiebes vond het Commissiebesluit niettemin „verwarrend”. Hij begreep er „geen hout van”. „De informatie en communicatie over de zaak laat te wensen over.” Ook voor het in Brussel rondzingende idee om op bepaalde terreinen één Europees belastingtarief voor multinationals te creëren, zodat landen niet tegen elkaar uitgespeeld kunnen worden, zag Wiebes „op geen stukken na draagvlak”.

Coalitiegenoot en minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) klonk intussen heel anders. Hij riep Apple op om „zich klaar te maken” voor het terugbetalen van al die miljarden. „Internationale belastingtrucs zijn iets van het verleden.” De discussie over meer geharmoniseerde tarieven „gaat er komen”, zei hij vanochtend in dagblad Trouw, zij het niet onmiddellijk.

Wat de Europese Commissie is in de belastingdiscussie, is de Europese Centrale Bank in de discussie over economisch bestuur. Omdat EU-landen het moeizaam eens kunnen worden over hoe het sinds de eurocrisis verder moet, zag de ECB zich genoopt miljarden aan staatsobligaties uit de markt te halen. Dit stutte het vertrouwen in de euro, maar leidde ook tot ongemak, want een al te dominante ECB ligt nationaal moeilijk.

Mede daarom spraken ministers dit weekeinde ook over maatregelen, waarmee ze zélf meer vertrouwen zouden scheppen, zoals de oprichting van een Europees begrotingsinstrument. Een soort oorlogskas voor slechte tijden, waaruit landen onder strikte voorwaarden kunnen lenen, om de ergste schokken op te vangen en de sociale drama’s van de afgelopen jaren te voorkomen. Elke muntunie ter wereld heeft zo’n buffermechanisme, behalve de Europese.

Dat het er moet komen, wordt breed onderkend. De vraag is: wanneer? Voor menige minister komt dit pas in beeld als het respect voor Europese begrotingsregels, en dus het basale vertrouwen tussen lidstaten, is hersteld. „Sommige landen zijn erg enthousiast terwijl andere dat aanzienlijk minder zijn”, zei de Zweedse minister Magdalena Andersson.

„We zijn in ieder geval nog helemaal niet toe aan het praten over een tijdspad.”