Bepaalde normen en zekere waarden

tomjanmeeus0

Nu de discussie over normen en waarden helemaal terug is, pik ik er even één invalshoek uit: het algemeen belang. Ik weet dat je bij normen en waarden eigenlijk hoort te beginnen over zoiets als die matties in Zaanstad, met hun cryptocriminele cameratoezicht op het gezag.

Op zich wil ik, als oefening, best bepleiten dat ze allemaal terug moeten naar hun eigen land, maar voor je het weet hebben ze een Nederlands paspoort, en dan zit je daar weer mee.

Het manco van discussies over normen en waarden is daarbij dat ze nooit blijken te gaan over iemands eigen normen en waarden. Voor verloedering moet je altijd een straat verderop zijn.

Evengoed is gelijkwaardigheid – rekening houden met elkaar – een van onze kernwaarden. Maar mensen klagen gretig dat ze vooral het omgekeerde ervaren: waarom houdt niemand rekening met mijn waarden? De politiek vertaalt ‘rekening houden met elkaar’ in het algemeen belang, en dat genereert vergelijkbare reacties. Mag ik zelf mijn algemeen belang bepalen, ja?

Dit verklaart ook de nieuwe discussie over het eigen risico in de zorg. De zorgkosten stijgen al decennia: medische kennis verbetert en mensen leven langer. Als je niets aan de stijging doet, lijdt de economie. En onder dit kabinet zijn, volgens CBS-cijfers van mei, de zorgkosten als percentage van het bbp voor het eerst in tien jaar gedaald.

Dit lukte onder meer met maximumuitgaven per zorgsector en verhoging van het eigen risico. Je kunt dit een schandaal noemen, evengoed is het in het algemeen belang.

In 2002 hadden we al zoiets met de zorgwachtlijsten. Fortuyn rangschikte die onder de ‘puinhopen van Paars’, maar een puinhoop was het zeker niet: er zat hetzelfde beleid (maximumbudgetten) en hetzelfde doel (zorgkosten remmen) achter.

Ook dat lukte, al gaven we toen nog geen 11 procent bbp aan zorg uit. Nu is dat ruim 14 procent. In euro’s: toen 58 miljard, nu 95 miljard.

Enkele politici willen er een ideologisch debat over. Ik weet niet of dat veel brengt: zorgkosten groeiden vóór de privatisering van het ziekenfonds evengoed als daarna.

Belangrijker lijkt me dat het land, net als in 2002, tabak heeft van de beperking van de zorgtoegang. Burgers en veel politici willen af van het eigen risico, zodat ze meer zorg kunnen krijgen – en de kosten weer stijgen.

Een legitieme keuze. Maar geplaatst in de discussie over normen en waarden ook kenmerkend: voor het algemeen belang hebben we even geen belangstelling.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.