Akkoord toont groeiende rol Moskou in regio

AnalyseDiplomatie

Obama en Poetin komen zelden tot resultaten. Hun ministers Kerry en Lavrov doen beter zaken met elkaar, al is er veel wantrouwen.

Assad in 2015 op bezoek bij Poetin in Moskou. Foto Alexei Druzhinin

Of het zaterdag gesloten akkoord over Syrië de nieuwe week overleeft, is hoogst ongewis. Maar dat het er überhaupt is, laat zien dat de moeizame relatie tussen de VS en Rusland toch nog ruimte laat voor een minimum aan constructief overleg. Daarnaast onderstreept de aankondiging van het staakt-het-vuren andermaal de groeiende invloed van Rusland in het Midden-Oosten.

Het nieuwste akkoord kwam tot stand na maandenlang tot nu toe vruchteloos overleg. De twee grootmachten staan in het complexe Syrië-conflict dan ook lijnrecht tegenover elkaar. De VS steunen de oppositie tegen het regime, de Russen steunen Assad. Essentie van het akkoord is dat Amerikanen de veelkleurige oppositie ervan gaan overtuigen zich te distantiëren van jihadstrijders. De Russen, op hun beurt, moeten Assad ervan doordringen het staakt-het-vuren, dat maandag in gaat, te respecteren.

De relatie tussen Washington en Moskou gaat al jaren gebukt onder ernstige meningsverschillen – denk naast Syrië aan Oekraïne en de Krim. De afgelopen tijd waren daar nog wat atmosferische storingen bij gekomen. De Amerikaanse overheid maakte zich na een aantal computerinbraken door aan Rusland gelieerde hackers zorgen over Russische inmenging in de presidentsverkiezingen van november. De Democraten stoorden zich bovendien aan loftuitingen van president Poetin voor de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump.

Begin vorige week spraken Obama en Poetin elkaar in de marge van de G20 over Syrië. Zonder resultaat. Daarna waren de ministers van Buitenlandse Zaken, John Kerry en Sergej Lavrov, weer aan zet.

Sfeer van wantrouwen

De onderhandelingen duurden mede zo lang doordat ze, aldus president Obama, gevoerd werden in een sfeer van wantrouwen. De Amerikanen vinden dat de Russen zich niet aan de afspraken hebben gehouden bij een vorig staakt-het-vuren en het Pentagon wil liever geen militaire samenwerking met de Russen, omdat ze dan in de keuken kunnen kijken en mogelijk toegang krijgen tot gevoelige informatie. De overeenkomst, zei minister Kerry, is dan ook niet gebaseerd is op „vertrouwen”, maar op „naleving en controle” van de gemaakte afspraken.

Waarom kwam het toch nog tot een deal? De VS en Rusland hebben in Syrië één ding gemeen: de islamitische jihadstrijders zijn hun gezamenlijke vijand. Mogelijk heeft ook een rol gespeeld dat Kerry en Lavrov al eerder zaken hebben gedaan, op belangrijke momenten in het Syrië-conflict en in de uiteindelijk succesvolle onderhandelingen over het Iraanse nucleaire programma.

Humanitaire hulp als drijfveer

Maar bovenal moet een deal voor beide partijen interessant zijn. Kerry, die het einde van zijn ministerschap ziet naderen, heeft veel geïnvesteerd in een oplossing van het Syrië-conflict en voor de Amerikanen is het vooruitzicht op humanitaire hulp voor Syriërs een belangrijke drijfveer. De Russen krijgen mogelijk inzicht in Amerikaanse informatie over rebellengroepen als de twee landen inderdaad, zoals voorzien, militair gaan samenwerken.

De Russen mogen ook tevreden zijn, omdat de deal wederom laat zien dat, wat de toekomst van Syrië ook moge zijn, Rusland daar in elk geval invloed op zal uitoefenen. De Russen hebben zich in een jaar tijd, met verhoudingsgewijs bescheiden militaire middelen, een positie in het Syrië-conflict verworven waar niemand aan voorbij kan gaan.

Syrië is niet enige toneel in het Midden-Oosten waar de Russen actief zijn. In samenspraak met Saoedi-Arabië probeert Poetin de olieprijs op te krikken. De verhoudingen met Ankara zijn opnieuw aangehaald en er is behoedzame toenadering tot Teheran. De Russische ambities in het gebied blijken ook uit de mededeling, vorige week, van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken dat beide partijen in het Israëlisch-Palestijnse conflict in principe bereid zouden zijn tot een ontmoeting in Moskou. Of dat er ooit echt van zal komen is onduidelijk, maar het laat zien dat Rusland ook op dit toneel plannen heeft.