Wat wist en deed George W. Bush in de uren na de aanslagen?

Een longread vol inside information over de eerste uren van Bush na de aanslagen, opgetekend uit de monden van mensen die met hem waren.

De basisschool in Florida, stafchef Andrew Card licht de president in: “Een tweede vliegtuig heeft de andere toren geraakt. Amerika wordt aangevallen." Foto Reuters / Win McNamee

Air Force One is het enige vliegtuig in het luchtruim boven heel de Verenigde Staten. De meest veilige plek denkbaar nadat jets zich in het World Trade Center en het Pentagon hebben geboord. Of toch niet?

Eerder op de dag - we kennen allemaal de beelden - zat hij nog in die klas met basisschoolmeisjes. George W. Bush: bezig de No Child Left Behind Act momentum te geven. Ja, op het moment dat die foto waarop hij, benen gekruist, dat kinderboek voorleest wist de president al dat er ‘een’ vliegtuig tegen het WTC was gevlogen. “Waarom las hij dan een kinderboek in plaats van het land te redden?” Zo’n veelgestelde vraag, waarop We’re the Only Plane in the Sky antwoord geeft. En dat antwoord is wel het minst boeiende inzicht dat Politico met deze longread biedt.

“Ik herinner me letterlijk dat ik hem zei ‘dit wordt een eenvoudige dag’. Dat waren m’n woorden. ‘Dit wordt een eenvoudige dag’.” Andy Card, stafchef Witte Huis.

‘Op dat moment wist niemand wat dat betekende’

Als 9/11 aanbreekt is Bush pas acht maanden in functie en een wat heet ‘untested president’. Met dat gegeven voor de geest, leest We’re the Only Plane in the Sky een stuk makkelijker weg dan in eerste instantie gedacht. De auteur heeft ruim veertig uur aan interviews met zo ongeveer de helft van de 65 inzittenden van Air Force One verwerkt in een chronologische aaneenschakeling van quotes: een golf van ooggetuigenverklaringen over de eerste uren om Bush heen na de terreur van 9/11.

Op het Witte Huis vindt de eerste communicatie plaats over een vliegtuig dat het WTC heeft geraakt. Persassistent Brian Bravo stuurt het door naar de staf die met Bush in Florida op de basisschool is. Per pager, want smartphones waren er nog niet. “Ik moest elk verhaal dus in een paar woorden samenvatten. Ik zei simpelweg ‘een vliegtuig heeft het World Trade Center geraakt’. Op dat moment wist niemand wat dat betekende.”

Wat de longread van Politico duidelijk maakt is hoe lang het duurde voordat de schaal van de gebeurtenissen die dag duidelijk werd. Zo is niet direct duidelijk dat de aanslagen een aanval zijn op Amerika, en niet op de president zelf. Enige tijd bestaat er vrees voor dat ook de basisschool waar George W. Bush zich die ochtend bevindt geraakt zal worden door een vliegtuig.

Poetin

Nog een aardig stukje informatie: een van de eerste mensen aan wie Bush, eenmaal aan boord van Air Force One zo volledig mogelijk gebrieft, dacht was Vladimir Poetin. Als Amerika z’n militaire systemen op stand-by zou zetten, moet Poetin weten dat dat niet is om Rusland aan te vallen. Poetin begreep dat Amerika werd aangevallen, dat het waakzaam moest zijn en stelde gerust: Rusland zal niet reageren. Persvoorlichter Ari Fleischer herinnert zich:

“Hij was die dag geweldig. In 2001 was hij een andere Vladimir Poetin. Amerika had zich geen betere bondgenoot kunnen wensen op 9/11.”

Dat de gedachten richting Rusland gingen als mogelijke dader, komt maar even ter sprake. Veel van de betrokkenen om Bush heen zijn op dat moment geschoold in het tijdperk van de Koude Oorlog. Over wanneer Al-Qaeda in beeld komt als schuldige, bestaan blijkbaar verschillende herinneringen. Stafchef Andy Card zegt dat hij het al op de basisschool dacht, anderen aan boord van Air Force One menen dat het Democratisch Front voor de Bevrijding van Palestina als eerste de aanslagen opeiste.

Geen bunker

De interviews bieden uiteindelijk een fraaie inkijk in de atmosfeer om Bush heen op die bewuste dag van 9/11. Soms met droge herinneringen - Bush raakt gefrustreerd omdat Donald Rumsfeld niet opneemt, maar zijn minister van Defensie blijkt in het aangevallen Pentagon te zitten - en soms met elementen die de spanning opbouwen. Zo besloot Bush tegen de adviezen in terug te keren naar het Witte Huis in plaats van in een bunker te vertoeven.

Uiteraard is het een Amerikaans stuk, dus terminologie als “we are at war” en “attacked on our own soil” ontbreekt zeker niet. Ook heroïek mag in zo’n stuk niet ontbreken - Bush eenmaal in Air Force One tegen zijn staf: “OK boys, this is what they pay us for.”

De longread

We’re the Only Plane in the Sky is geschreven door journalist Garrett M. Graff, die voorheen vast in dienst werkte voor Politico. Hij heeft het stuk opgedeeld in zes hoofdstukken en sluit af met een flinke sprong in de tijd waarin George Bush eindelijk iets kan afsluiten.

Meer, en eigenlijk alles, lees je in ‘We’re the Only Plane in the Sky’ bij Politico. (Leestijd: ongeveer een uur, lengte: 16.400 woorden)