Vooral scepsis na schimmige deal tussen VS en Rusland

Wapenstilstand De ministers Lavrov en Kerry hebben een akkoord bereikt over een wapenbestand in Syrië. Maar er is weinig vertrouwen dat deze overeenkomst een succes wordt.

©

Scepsis overheerst nadat Rusland en de Verenigde Staten vrijdagavond een akkoord over een wapenstilstand in Syrië aankondigden. Voordat de deal maandagavond in werking treedt, hebben Syrische en Russische gevechtsvliegtuigen hun bombardementen nog even flink opgevoerd. In de provincies Idlib en Aleppo vielen zeker honderd doden, onder wie veel burgers. Dat komt het vertrouwen niet bepaald ten goede.

Zo’n intensivering van geweld vond ook plaats voorafgaand aan andere wapenstilstanden. Dit keer zal het nog moeilijker worden om de Syrische oppositie ervan te overtuigen het akkoord na te leven. Want er is geen enkel vertrouwen in de goede intenties van het regime en Rusland. Veel rebellen vinden dat de deal alleen de positie van het regime versterkt – en niet zonder reden.

Zie hier de persconferentie van Lavrov en Kerry over de deal:

Onderdeel van het akkoord is een wapenstilstand die deze maandagavond van kracht moet zijn, wanneer het islamitische Offerfeest begint. Het Syrische regime moet de belegering van Oost-Aleppo en alle andere door de oppositie gecontroleerde gebieden geheel of gedeeltelijk opheffen, zodat hulporganisaties de uitgehongerde burgers kunnen bereiken. Ook moet het regime zijn luchtaanvallen op de gematigde oppositie opschorten.

Tegelijkertijd moeten de VS ‘gematigde’ rebellengroepen overhalen om te stoppen met vechten en zich te distantiëren van Jabhat Fata al-Sham, dat zich tot deze zomer onder de naam Jabhat al-Nusra de Syrische tak van Al-Qaeda noemde. Want zij werken op veel plaatsen samen, van Deraa in het zuiden, tot buitenwijken van de hoofdstad Damascus, het zwaarbevochten Aleppo en grote delen van het noordoosten.

Veel details blijven schimmig

Als alle partijen het bestand een week lang „volledig” naleven, zullen de Verenigde Staten en Rusland gaan samenwerken in de luchtoorlog tegen extremistische rebellengroepen, waaronder Islamitische Staat (IS) en Jabhat Fatah al-Sham. In bepaalde gebieden mag de Syrische luchtmacht dan niet langer opereren.

Kerry noemde het akkoord de beste kans om „geweld te verminderen, het lijden te verlichten en de onderhandelingen over vrede en een politieke transitie te hervatten”. Maar veel details blijven schimmig – en dat voedt het wantrouwen. De onderliggende documenten zijn niet naar buiten gebracht om pogingen tot sabotage te voorkomen, aldus Lavrov.

Net als eerdere bestanden lijkt ook dit akkoord te lijden aan een fundamenteel gebrek aan evenwicht. Want als de rebellen zich niet aan de afspraken houden, kan Rusland dreigen met vergelding of zijn bondgenoten op de grond laten terugslaan. Maar de VS staan machteloos als Assad het bestand schendt. Daarbij mag het regime de eerste week bombardementen blijven uitvoeren op IS en Jabhat Fatah al-Sham. De kans is reëel dat daarbij ook ‘gematigde’ rebellengroepen worden geraakt. Dat was een belangrijke reden dat eerdere bestanden niet standhielden.

Lavrov zei dat het regime hem heeft verzekerd dat de afspraken zullen worden nageleefd. Ook het Hoge Onderhandelingscomite, een alliantie van tientallen Syrische oppositie- en rebelengroepen die wordt gesteund door Saoedi-Arabie, reageerde voorzichtig positief op de deal „mits die wordt nageleefd”.

Dat is meteen het grootste struikelblok. Het Syrische regime heeft nooit eerder blokkades van steden opgeheven, aangezien die een succesvolle manier zijn om de rebellen te dwingen tot overgave. Lavrov waarschuwde dat hij niet „honderd procent kon garanderen” dat alle partijen zich aan de deal zullen houden. Een bijkomend probleem is dat de strijdmacht van het regime sterk is versplinterd. Damascus leunt steeds meer op machtige krijgsheren, die lang niet altijd bevelen opvolgen. Zij verdienen veel geld aan de belegering van burgers.

Ook de VS zullen grote moeite hebben om de oppositie te overtuigen. Veel rebellen voelen zich in de steek gelaten door de VS, en de deal is daar in hun ogen het ultieme bewijs van. Het Vrije Syrische Leger wees het akkoord van de hand. Fares al-Bayoush, de commandant van de noordelijke divisie, zei tegen de Britse krant The Guardian dat de Russen en de Syrische regering het vorige bestand ook niet hadden nageleefd.

Een van de moeilijkste opgaven wordt om de gematigde rebellen en Jabhat Fatah al-Sham uit elkaar te houden. Die samenwerking is puur pragmatisch: Jabhat Fatah al-Sham is een van de effectiefste groepen in de strijd tegen het regime. Enkele weken geleden boekte de groep nog een grote overwinning door een bres te slaan in de belegering van Aleppo. Daarom wordt Jabhat Fatah al-Sham door veel Syriërs gezien als een legitiem onderdeel van het verzet.

De VS waarschuwden zaterdag voor „ernstige consequenties” als de rebellen blijven samenwerken met de groep.

Druk overleg tussen rebellengroepen

De afgelopen weken voerde Jabhat Fatah al-Sham druk overleg met andere rebellengroepen over een nieuw gezamenlijk offensief om de belegering van Aleppo te doorbreken. Zal de groep die plannen in de ijskast zetten en zich houden aan de wapenstilstand om de rest van de oppositie niet van zich te vervreemden? Dat is op de middellange termijn wel waarschijnlijk, schrijft de Brits-Amerikaanse Syrië-expert Charles Lister op Facebook.

„Tijdens eerdere wapenstilstanden trok Jabhat al-Nusra zich terug uit veel stedelijke gebieden in een poging te laten zien dat het burgers niet in gevaar brengt. Het wachtte lang genoeg om een goede inschatting te maken van (1) de houdbaarheid van het bestand en (2) de bereidheid van oppositiegroepen om het bestand massaal te breken. Dat gebeurde uiteindelijk en ik denk dat Jabhat Fatah al-Sham dit keer hetzelfde spel zal spelen.”