Pim ‘beroofde’ Marten Fortuyn van zijn identiteit

Necrologie Marten Fortuyn, de broer van Pim, is zaterdag op 73-jarige leeftijd overleden. Hij wierp zich in 2002 en daarna op als woordvoerder van de familie, ondanks zijn slechte relatie met Pim.

Marten Fortuyn staat de pers te woord bij het (pro forma) begin van de rechtszaak in augustus 2002 tegen Volkert van der G., die zijn broer Pim Fortuyn doodschoot. Foto Toussaint Kluiters/ANP

Op dinsdag 7 mei 2002 ontvangt premier Kok een delegatie van de Lijst Pim Fortuyn (LPF). Hun leider is de avond ervoor vermoord, doodgeschoten op de parkeerplaats van het Mediapark in Hilversum. Partijbonzen Albert de Booij, Peter Langendam, Winny de Jong, John Dost, Mat Herben komen het Catshuis binnen. En de broer van Pim, Marten Fortuyn met zijn zoon. Als Peter Langendam, die een paar dagen later tot partijvoorzitter zal worden benoemd, agressief tegen Kok begint te klagen over het gebrek aan beveiliging voor Fortuyn, maant Marten Fortuyn hem tot rust: „Dit is niet de plaats en het moment om dergelijke zaken te zeggen.”

Is het daarom dat John Dost, een van de oprichters van de LPF, ter plekke aan Marten Fortuyn vraagt of hij de plaats van zijn broer wil innemen? „Waarom doe jij het niet? Waarom neem jij de leiding van de partij niet over?”

Marten Fortuyn geeft geen antwoord. „Dat kan helemaal niet joh”, bitst Peter Langendam. „Dat is helemaal niet aan de orde.”

Niet aan de orde – en toch bleef die ambitie knagen als een bijbelse opdracht: de broer die het volk naar het beloofde land zou leiden. Afgelopen zaterdag overleed Marten Fortuyn, 73 jaar oud. De laatste periode van zijn leven bracht hij door in een gesloten psychiatrische inrichting. Hij overleed, zegt zijn broer Simon, aan een hartstilstand na een ontsnappingspoging.

Marten Fortuyn was de oudste van de zes kinderen Fortuyn, geboren in Wormerveer, opgegroeid in Driehuis, Noord-Holland. Nadat het grote familiebedrijf in eieren in 1930 was opgeheven, ging grootvader Fortuyn tot in de jaren zestig met een handkar vol eieren langs de bakkerijen in Wormerveer en omstreken. Kleinzoon Marten was zijn lieveling, schrijft Leonard Ornstein in het eerste deel van zijn biografie De jonge Fortuyn: „een robuust, mannelijk” jongetje vindt hij die. Kleine Pim is maar „een zacht jongetje, een mietje”. Er bestaat, schrijft Ornstein, „tussen Marten en Pim in hun jonge jaren – ondanks een verschil van vijf jaar – rivaliteit”.

Het gezin is goed burgerlijk en katholiek, met waardering voor ondernemingszin. Vader is als vertegenwoordiger in dienst bij een papiergroothandel en bezit als een van de eersten in de straat een auto.

Marten heeft een problematische band met zijn moeder. „In discussies koos moeder altijd de kant van Pim”, zei Simon toen Menno de Galan en ik hem spraken voor In de ban van Fortuyn (2002). En Marten sprak van ‘een speciale relatie’ tussen Pim en hun moeder. „Hij dronk elke middag na school een half uur tot drie kwartier thee met haar. Dan zaten ze wat wij noemden te chambreren.”

In de loop van hun leven verslechtert de verhouding tussen Pim en Marten. Pim vertrekt naar Groningen, Marten wordt ondernemer. Als Pim op het 25-jarig jubileum van zijn vader bij de papiergroothandel binnenkomt met een bontjas van zijn moeder aan, een bontmuts op zijn hoofd en op zijn borst een grote fallus gespeld, brengt hij zijn vader en oudste broer in ernstige verlegenheid.

Lees ook Pim heeft me beroofd van mijn identiteit, een interview met Marten Fortuyn uit 2014

Op de begrafenis van hun vader, vroeg in 2002 spreken beide broers elkaar niet, maar de dag na de moord op Pim duikt Marten op. Uit verantwoordelijkheidsgevoel, zegt hij zelf. Van SBS6 tot CNN – altijd komt Marten in beeld als de vertegenwoordiger van de familie. Hij staat voortdurend in contact met de leiders van de LPF. En als, anderhalf jaar na de moord, de moeder van dader Volkert van der G. contact zoekt met de familie van het slachtoffer, schrijft ze aan Marten. „Stapje voor stapje en tegen mijn zin, ben ik mijn eigen identiteit verloren”, zegt hij in 2014 in een interview met NRC. „Pim heeft mijn identiteit geroofd.”

Het laatste interview van Marten Fortuyn, voor RTV Rijnmond (2015). De tekst gaat door onder de video.

Het laatste interview met Marten Fortuyn, in november 2015 voor RTV Rijnmond, gaf al de indruk dat de gepensioneerde ondernemer niet meer helemaal helder was. Hij wilde de politiek in. „Zelf. Fluitje van een cent.”

Zijn partij zou de PMF gaan heten: Pim Marten Fortuyn. „En dan meteen Rutte uitnodigen om even contact met mij op te nemen, dan zou het snel tot vervroegde verkiezingen komen”, dacht hij. Burgemeester Van Aartsen, zei hij, was weer begonnen met demoniseren. En Nederland moest IS en Al-Qaeda maar eens erkennen. „Want het is niet de vijand. Ze hebben recht op Verlichting.” Andere speerpunten van de PMF: wegen, politie. Marten Fortuyn verwachtte dat het hele volk achter hem zou staan en dat hij dan „president” zou worden.

„Triest”, noemt zijn broer Simon de laatste periode van Martens leven. „Iedereen heeft zijn eigen uitleg van wat mijn broer voor ogen stond. Ik vind het vooral verdrietig dat het zo is afgelopen.”