‘Nobelprijs-instituut’ in zwaar weer door rel rond Italiaanse arts

Paolo Macchiarini bij een persconferentie in 2010. Foto AP

Moet de Nobelprijs voor Geneeskunde dit jaar een keertje niet uitgereikt worden? Dan kan het prijzengeld worden uitgekeerd aan de slachtoffers van ‘cowboy-chirurg’ Paolo Macchiarini. Dat was volgens Science de suggestie van de Zweedse emeritus-hoogleraar chirurgie Bo Risberg die de Macchiarini-rel al vanaf het begin volgt.

Het was maandag bijltjesdag rond de Macchiarini-affaire. Na een uiterst kritisch rapport over de rol van het presitigieuze Karolinska Instituut waar Macchiarini werkte, werd Harriet Wallberg-Henriksson, hoofd van de Zweedse autoriteit voor hoger onderwijs, ontslagen door de wetenschapsminister. Ten tijde van de affaire was Wallberg rector van het Karolinska Instituut. Ook de rest van het bestuur dat Maccharini aannam en in bescherming nam, zal moeten opstappen, aldus de minister.

De Macchiarini-affaire is pikant omdat het prestigieuze Karolinska Instituut in Stockholm nauw verbonden is met de organisatie die jaarlijks de Nobelprijzen uitreikt.

In dienst van het Karolinska Instituut experimenteerde de Italiaanse chirurg met het inbrengen van luchtpijp-implantaten. Voor de buitenwereld en in zijn wetenschappelijke publicaties deed Macchiarini voorkomen alsof dit allemaal uitermate succesvol verliep, maar het tegendeel was waar. Drie van die operaties vonden plaats in het Karolinska-Universiteitsziekenhuis. Twee patiënten overleden na de operatie en een ander ligt sinds 2012 op de intensive care.

In 2013 sloegen klokkenluiders alarm, maar het rapport van een externe onderzoekscommissie werd door het bestuur terzijde gelegd. Het contract van Macchiarini werd zelfs verlengd.

Pas toen een tv-documentaire begin dit jaar de misstanden aan de kaak stelde, kwam er een nieuw onderzoek. In maart werd Macchiarini ontslagen en kwam er een tweede onderzoek, ditmaal naar het handelen van het bestuur.

Het rapport dat hiervan verscheen, begin deze week, was uiterst kritisch. Bij het besluit Macchiarini aan te stellen in 2010 zijn „ernstige fouten” gemaakt; negatieve referenties werden genegeerd en het deels verzonnen cv van Macchiarini is niet gecheckt. Toen zijn contract in 2013 werd verlengd, was al bekend dat er in Italië strafzaken tegen hem liepen vanwege wetenschappelijk wangedrag. Maar het bestuur toonde een „verbazingwekkende desinteresse” om meer van Macchiarini te weten te komen.