In VS wordt islamofobie mainstream

Vijftien jaar na ‘11 september’

Nooit was de vijandigheid jegens moslims in de VS hoger dan nu. Hoogleraar en islamkenner John L. Esposito ziet het met lede ogen aan: „Amerika begint de waarden waarop het is gebouwd te ondermijnen.”

Het One World Trade Center in Manhattan, gebouwd op de plaats van de Twin Towers. Drew Angerer/Getty Images

Vlak na de dodelijkste aanslag in de geschiedenis citeerde George W. Bush uit de Koran om aan te tonen dat „terreur niet het echte gezicht van de islam is.” Amerikanen moeten dat begrijpen, zei hij. Na de aanslagen van San Bernadino in december had presidentskandidaat Donald Trump een andere aanpak. Aan een hysterische achterban beloofde hij identificatieplicht voor Amerikaanse moslims en een ‘totaal’ immigratieverbod voor nieuwkomers uit alle moslimlanden. Zondag is ‘11 september’ vijftien jaar geleden. Wat is er sindsdien veranderd?

Een man met zilvergrijs haar ijsbeert door de collegezaal In Georgetown University. Studenten hangen aan zijn lippen, want John L. Esposito, hoogleraar internationale betrekkingen en islamstudies, is een beroemdheid. Hij was één van de eerste Amerikaanse academici die de politieke islam serieus bestudeerde, en wordt al sinds de Iraanse Revolutie van 1979 platgebeld door verwarde diplomaten en beleidsmakers.

„Geloof me”, lacht de 76-jarige professor, „ik heb de nodige onwetendheid voorbij zien komen.”

Maar nog nooit eerder zag Esposito zo veel haat en onbegrip jegens de islam. „Dit is een keerpunt”, vertelt hij in zijn instituut, het Prince Alwaleed bin Talal Center for Muslim-Christian Understanding. „Gewapende anti-islam demonstraties, tientallen moskeeën die belaagd zijn, de eerste ‘moslim-vrije bedrijven’: zelfs direct na 11 september was islamofobie niet zo wijdverspreid als nu.”

Hoe komt dat? Uiteraard spelen recente aanslagen een grote rol, geeft Esposito toe. „Maar als directe verklaring is dat te simpel. Verreweg de meeste aanslagen in de VS worden nog altijd gepleegd door extreem-rechtse blanke Amerikanen. Volgens de FBI is het aandeel van moslims slechts zes procent. Maar vrijwel alle berichtgeving in Amerikaanse media over de islam is gerelateerd aan terrorisme.”

Deze beeldvorming heeft grote politieke gevolgen. „Ons tweepartijenstelsel hield het equivalent van Europese islamofobe bewegingen lange tijd buiten de deur. Maar wanneer islamofobie mainstream wordt, kunnen ook mainstream partijen er stemmen mee winnnen. De Republikeinen pasten die tactiek voor het eerst duidelijk toe in 2010 tijdens de verkiezingen voor het Congres, en bij de controverse rondom Park51, een islamitisch centrum dat in de buurt van Ground Zero gebouwd zou worden.”

En die trend zette door, zegt hij. Tijdens de Republikeinse voorverkiezingen van 2015-’16 zei kandidaat Ben Carson dat een moslim geen president kon worden, had Ted Cruz het over ‘tapijtbombardementen’ tegen extremisten in Syrië, en Trump spande de kroon met zijn identificatieplicht en een immigratieverbod voor alle moslims. Driekwart van de Republikeinse kiezers heeft inmiddels een negatief beeld van de islam. „Dat aantal verdwijnt niet zomaar als Trump verliest”, waarschuwt Esposito.

Al 15 jaar geleden. Bekijk hier de fotoserie van wat er gebeurde op 11 september 2001

Republikeinse waarden

De ironie is overigens dat juist conservatieve Republikeinse waarden door veel Amerikaanse moslims gedeeld worden: familie, hard werk en geloof. „Men heeft niet door dat Amerikaanse moslims juist uitstekend geïntegreerd zijn. Ze voelen zich bovenal Amerikaan en zijn na Joodse Amerikanen de hoogst opgeleide religieuze gemeenschap.”

Onwetendheid is volgens Esposito dan ook de grootste voedingsbodem voor islamofobie. „Amerikanen die persoonlijk moslims kennen, zijn statistisch veel vaker positief over de islam.”

Om de kennisachterstand tegen te gaan, schreef Esposito werken als Who Speaks for Islam: What a Billion Muslims Really Think, uit 2007, waarin hij de resultaten van een wereldwijde opiniepeiling onder moslims – jong, oud, man, vrouw, stads, plattelands, hoog- en laagopgeleid – uiteenzet. Ze kregen vragen voorgelegd over de oorzaak van anti-Amerikanisme, vrouwenrechten- en verlangens, democratie, extremisme en hun gedachten over Amerika. De conclusie, aldus Esposito: de overgrote meerderheid van de moslimwereld gruwt van terrorisme. „De feiten spreken voor zichzelf.”

Het best bestrijd je islamofobie in naam van de waarden van de ‘gastsamenleving’ zelf, zegt hij. „Het heeft weinig zin om je rechten te claimen als moslim, dat werkt de identiteitspolitiek juist in de hand.” Neem het recht op het dragen van een hoofddoek. „Dat is geen tolerant gebaar naar moslims, maar simpelweg het recht van iedere vrouw om zich te kleden zoals ze dat zelf wil.”

Hij zwijgt en de Italiaanse migrantenzoon zegt dan: „Dat zijn de beginselen waar Amerika op gebouwd is. Maar helaas is dit land bezig haar eigen waarden te ondermijnen.”