Hollande gelooft nog steeds in een tweede termijn

Frankrijk

In een felle lezing nam president Hollande het op voor de rechtsstaat. En zichzelf.

Foto Christophe Ena/AFP

François Hollande gelooft nog in zijn herverkiezing. Zonder te zeggen dat hij volgend jaar kandidaat is voor zijn eigen opvolging, mengde de Franse president zich donderdag voor het eerst in de op gang gekomen campagnes. In een vlammende lunchlezing rond het thema ‘democratie tegenover terrorisme’ probeerde hij een rechtsstatelijk antwoord te formuleren op de vele polemieken rond islam en terreur die Frankrijk deze zomer bezighielden.

De strikte Franse scheiding van kerk en staat, de laïcité, is „geen staatsreligie tegen (andere) religies”, zei hij, om moslims gerust te stellen na felle debatten bij vooral de Republikeinen van oud-president Nicolas Sarkozy. Net zoals een eeuw geleden het katholicisme zich volgens deze principes naar de wetten van de republiek kon buigen, zo kan nu ook de islam dat, denkt Hollande. „Niets in de laïcité verzet zich tegen de uitoefening van de islam in Frankrijk, mits die zich aan de wet houdt.”

Hollande probeerde, op uitnodiging van linkse denktanks, met zijn verzoenende verhaal de vele smaken links binnen en buiten zijn Parti Socialiste samen te brengen. Hij wil pas in december beslissen of hij in april kandidaat is, maar drie van zijn oud-ministers (Arnaud Montebourg, Benoît Hamon en Cécile Duflot) lopen hem met eigen kandidaturen al voor de voeten, net als mogelijk Emmanuel Macron.

Op rechts heeft Sarkozy, in een poging kiezers bij het nationaal-populistische Front National los te weken, de Franse ‘identiteit’ tot centraal thema verheven. Maar ‘de’ identiteit bestaat niet, zei Hollande. „Ze is in permanente beweging. Frankrijk is veel meer dan een identiteit, het is een idee”, zei hij vrij naar generaal De Gaulle, die ooit „een zeker idee van Frankrijk” propageerde. De democratie is in de strijd tegen terrorisme „ons wapen, onze ziel”, zei Hollande.

En daar past een boerkiniverbod niet bij. De president noemde het moslimabadpak niet, maar hij beloofde dat er geen „gelegenheidswetgeving” komt „die even ontoepasbaar als ongrondwettelijk” is. Sarkozy pleit sinds de Raad van State het verbod in enkele badplaatsen afwees voor een nationale wet en zelfs Hollandes eigen premier, Valls, keerde zich tegen het kledingstuk.

Ook Sarkozy’s voorstel om alle tienduizend bij de inlichtingendiensten geregistreerde geradicaliseerde individuen preventief op te sluiten past niet bij Hollandes democratische principes. „Hebben de Patriot Act of het kamp in Guantánamo de VS behoed voor dreiging? Nee.”

Toen juristen onlangs bezwaar aantekenden, zei Sarkozy dat „juridische spitsvondigheden” de strijd tegen terrorisme hinderden. „Juridische spitsvondigheden?”, herhaalde Hollande in een directe aanval op zijn rivaal. „De onschuldpresumptie? Toch heel praktisch om mee te schermen als je jezelf moet verdedigen”, schamperde hij naar zijn voorganger, die in verschillende fraudezaken door justitie wordt onderzocht.

Een ovatie was zijn deel. Tevreden zwaaide Hollande vanaf het podium naar de honderden partijkopstukken (waaronder de halve regering-Valls) die de chique Salle Wagram ondanks de extreme beveiliging hadden weten te bereiken. Hollande wil volgens zijn entourage zijn „ervaring” inzetten om partij en kiezer te overtuigen dat hij een tweede termijn verdient. Maar vooralsnog is er geen enkele peiling die voorspelt dat hij in april 2017 door de eerste stemronde komt.