Alleen zijn is het laatste taboe, zei Rutte in Zomergasten. Heeft hij gelijk?

Singles Bijna iedereen verwacht een partner te zullen vinden.

Alleen zijn, dat is het laatste taboe van Nederland. Dat zei premier Rutte zondag in Zomergasten toen interviewer Thomas Erdbrink hem bevroeg over zijn relatiestatus. Is Rutte soms homo? Kan hij het zich voorstellen dat mensen het vreemd vinden dat hij nooit heeft samengewoond? „Ik deel echt alles met mijn vrouw”, zei Erdbrink. „Zij stuwt mij omhoog.” Mist Rutte dat niet?

Dat singles zielig zouden zijn, dat leeft nog steeds, zegt Maartje Duin, die zich als journalist met het thema bezighoudt. „En dat het een tijdelijke fase zou zijn. Erdbrink benadrukte dat door aan zijn eigen huwelijk te refereren: ik ben de standaard, jij wijkt daar vanaf.” Duin riep zichzelf in 2014 uit tot lijsttrekker van de Single Issue Partij, een fictieve partij op zoek naar een partijprogramma. Tot vorig jaar schreef ze over die zoektocht columns voor de Volkskrant.

Het programma: de huizenmarkt, die vooral op tweeverdieners is gericht. „Voor alleenstaande starters is het nauwelijks mogelijk een huis te kopen of een huis te delen.” De gemeentelijke belastingen, die op veel plekken gebaseerd zijn op gemiddelde huishoudgrootte en niet op verbruik. De toerismebranche, die hoge toeslagen rekent voor eenpersoonshotelkamers. En het erfrecht, dat „de romantische relatie bevoordeelt op de vriendschapsrelatie”, door de partner voor bijna 6,5 ton vrij te stellen van erfbelasting, en andere erfgenamen voor slechts tweeduizend euro.

Daarnaast gingen haar columns over praktische dilemma’s. Wat schrijf je als single in je testament? Als je een euthanasiewens hebt, wie neem je dan in vertrouwen? „Het sloeg in als een bom”, zegt Duin. „Er was behoefte aan een ander soort gesprek. Over hoe alleen te zijn, van dag tot dag. In plaats van het gebruikelijke narratief: je bent vrijgezel dus probeer je daar verandering in te brengen.”

‘Taboe’ is een te sterk woord om over alleenstaanden te praten, zegt Pearl Dykstra, hoogleraar sociologie aan de Erasmus Universiteit. „Maar er is wel sprake van stigmatisering, vooral van mensen die kinderloos zijn of nooit een partner hebben gehad.” Uit haar onderzoek blijkt dat zo’n zes procent van de mensen tot hun veertigste nooit met iemand samen heeft geleefd. Het aantal eengezinshuishoudens stijgt wel, vooral door vergrijzing en een toenemend aantal weduwen.

Japke-d. Bouma kwam in één van haar columns op voor de single: Waar zouden we zijn zonder singles op kantoor?

Hoogopgeleide vrouwen en laagopgeleide mannen hebben de grootste kans alleen te blijven. Vrouwen trouwen in de regel namelijk naar boven, mannen naar beneden. Maar uit nieuwe onderzoeken blijkt dat te verschuiven, zegt Dykstra. „De kans dat universitair geschoolde mannen een partner vinden neemt licht af. We denken dat het dan om mannen gaat die niet op gelijke voet willen bijdragen aan het huishouden, en daardoor niet aantrekkelijk gevonden worden. Vrouwen eisen meer.”

De huwelijksmarkt verandert dus, maar het aandeel mensen dat verwacht met een partner samen te leven, is al jaren onverminderd hoog: 95 procent. „Slechts een klein percentage zegt: ik blijf alleen”, zegt Dykstra. Maar als je die mensen blijft volgen, blijkt een deel uiteindelijk toch met iemand samen te leven. En mensen die zeggen een partner te willen, blijven ook weleens alleen.

Rutte had dus gelijk in zijn antwoord zondag: alleen zijn is niet per se een keuze, het leven loopt zoals het loopt. En dat is meestal niet zoals je had verwacht.

‘Relaties voegden niet veel toe aan mijn leven’

Foto's David van Dam

Foto’s David van Dam

Naam: Elisabeth Velu (87)
Beroep: Kledingontwerpster
„Mijn laatste relatie dateert van 1983. Louis en ik woonden niet samen, maar waren veel bij elkaar. Hij at bij mij en ik bij hem. Toen hoorde ik opeens dat hij een ander had. Ik voelde me gebruikt. Vijf jaar had hij op mijn zak geteerd.

„Ik praat graag met mannen, maar hoef ze niet meer in huis. Soms zie ik oudere echtparen op een terras zitten. Hij bestelt een koffie met wijn. Zij alleen koffie, want anders wordt het te duur. Op dat soort momenten prijs ik mezelf gelukkig. Je zou maar zijn lam geluld en nog járen samen verder moeten!

„Ik vermaak mij prima,ik hoef aan niemand verantwoording af te leggen. ’s Nachts kijk ik naar de US Open. Ik ga vaak uit eten. Als het uitgaanscircuit niet zou zijn verpest door drugs, stond ik nog steeds te swingen in de disco.

„Relaties hebben weinig toegevoegd aan mijn leven. Op mijn prachtige dochter Monica na. Ze werd geboren toen ik 30 was. Mijn toenmalige vriend en ik zouden gaan trouwen. Kort voor haar geboorte haakte hij af, zijn ouders zagen het niet zitten. Een katholieke vrouw met een gereformeerde man… dat kon niet goed gaan.

„Onder ouderen wordt veel geroddeld over alleenstaanden. Mensen kunnen slecht tegen afwijkende patronen, zelfstandig denken boezemt angst in.

„Maar zeg eens, u zet toch niet mijn woonplaats in de krant? Het laatste wat ik wil is telefoontjes van hunkerende mannen.”

1009ZATbuis

‘Tevreden zijn als single, vooral dát is taboe’

Naam: Alex Buis (37)
Beroep: medewerker boekwinkel
„Ik ben altijd al verlegen geweest. Ik weet nog dat ik hevig verliefd was op een klasgenoot. Daar heeft hij heus wel wat van mee gekregen, maar we praatten er niet over.

„Wie verlegen is wil niet opvallen, dus dan is het extra moeilijk als je als man op mannen valt – heteroseksualiteit is nog altijd de norm. Pas op mijn tweeëntwintigste durfde ik voor het eerst een afspraakje te maken. Mijn nicht regelde een blind date. Die liep op niets uit. Ik sta nu ingeschreven bij datingsites, maar meestal blijft het bij één ontmoeting. Terugkijkend denk ik dat ik te kieskeurig was. Daar heb ik van geleerd.

„In Zomergasten zei Mark Rutte dat hij na de ramp met de MH17 een partner miste om te praten over wat hem zo had aangegrepen. Dat begrijp ik. Een leven alleen kan eenzaam zijn. Het lijkt mij heerlijk samen wakker te worden of samen met vakantie te gaan. Of samen terug te kijken op een mooie ervaring: weet je nog dat we op die bergtop stonden?

„Mensen knikken begripvol als ik zeg dat ik een partner mis. Ja, wie niet, zie je ze denken. Minder begrip is er voor singles die hun schouders ophalen over het feit dat zij geen partner hebben. In Zomergasten zei Rutte: ik vind het prima zo. Dat leidde tot verbaasde reacties. Ik denk dat hij dáár op doelde toen hij zei dat alleenstaand zijn het laatste taboe is in Nederland.”

1009ZATsingleDEF

‘Mannen denken: die meid ga ik temmen’

Naam: Bernice Notenboom (54)
Beroep: beroepsavonturier en klimaatjournalist
„Sinds een jaar of tien ben ik vrijgezel. Ik deel wel eens het bed met een man, maar tot een relatie komt het niet. Alles wat ik doe, doe ik op eigen kracht: van het beklimmen van de Mount Everest tot het zwemmen door de ijszee.

„Mijn onafhankelijkheid lijkt mannen te prikkelen. Ik oogst bewondering als ik zeg dat ik single ben en mij daar gelukkig onder voel. ‘Die meid ga ik temmen’, zie ik ze vaak denken.

„Als beroepsavonturier geef ik lezingen. Na afloop stappen mannen op mij af: wil je nog wat napraten? Vaak nemen ze niet eens de moeite hun trouwring af te doen. In hun ogen vraag ik – partnerloze vrouw – om een beurt.

„Rutte heeft gelijk met zijn opmerking dat alleenstaan een taboe is. Koppels zijn in Nederland de norm. Op feestjes voel ik me vaak het vijfde wiel aan de wagen. Tot overmaat van ramp richten al die koppels zich vaak op die ene alleenstaande. Ik maak mee dat mannen met me flirten waar hun vrouw naast staat. Moet ik die vrouw extra aandacht geven, zodat zij zich niet gepasseerd voelt!

„Mensen vragen zelden waarom ik geen partner heb. Soms zie ik ze denken: ze is sportief, slim, mooi. What’s her problem?