Eindelijk betuigen Shell en Exxon spijt over ‘overlast’

Gaswinning

Helpt de verontschuldiging van Shell en ExxonMobil de Groningers verder? Voorlopig niet, bleek tijdens een gesprek in de Tweede Kamer.

Een boorput van de NAM. Door aardgaswinning daalt de bodem en kunnen bevingen optreden. Foto Kees van de Veen

Ja hoor, ze deed het. Marjan van Loon, boegbeeld van Shell Nederland. De eerste president-directeur die in de Tweede Kamer sorry zei voor „de overlast” die de gaswinning in Groningen veroorzaakt.

Tot donderdag weigerden beide aandeelhouders van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) zich publiekelijk te verantwoorden voor de gaswinning die de Groningse bodem doet beven en bij huizen en mensen schade veroorzaakt. Maar nu zei Van Loon tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer „het spijt me” tegen de Groningers. En topman Rolf de Jong van ExxonMobil, de andere aandeelhouder, sloot zich daarbij aan.

Vorig jaar lieten minister Kamp (Economische Zaken, VVD) en NAM-directeur Gerald Schotman al weten de gang van zaken „te betreuren”. De Onderzoeksraad voor Veiligheid had toen geconcludeerd dat de veiligheid bij de gaswinning in Groningen decennialang was genegeerd. Terwijl al sinds 1993 vaststaat dat deze winning leidt tot aardbevingen, kregen de opbrengsten steevast voorrang. Tot de beving bij Huizinge, in augustus 2012, „werden risico’s niet onderkend”.

Een poging van de Kamer om Van Loons voorganger Dick Benschop hierover aan de tand te voelen, mislukte. De president-directeur zat toen in Japan. Maar nadat dit voorjaar een lobbybrief aan Kamerleden was uitgelekt, kon Shell Nederland niet langer onder publieke verantwoording uit. De multinational schreef dat verder terugschroeven van de gaswinning 100 miljard euro zou kosten. Dat zou de basis weghalen onder het plan bevingsschade ruimhartig te vergoeden en huizen te versterken. Dat viel slecht in Groningen en Den Haag. Maar volgens topvrouw Van Loon wil Shell helemaal „geen link leggen” tussen productievolume en de bereidheid tot schadevergoeding.

Helpen de excuses de Groningers verder? Nu nog niet, bleek tijdens het rondetafelgesprek. De schadeafhandeling, sinds januari 2015 in handen van het Centrum Veilig Wonen, is nog altijd een „puinzooi”, vertelden ontevreden bestuurders en gedupeerde Groningers de Kamerleden.

Ze somden een waslijst met klachten op. Hoe kan het dat steeds meer schades worden afgewezen? Waarom krijgt de ene Groninger scheuren vergoed en zijn buurman niet? Waarom mogen funderingen niet worden onderzocht? En vooral: hoe bestaat het dat schadeveroorzaker NAM zelf de regels bepaalt? „Ik wil onafhankelijke rapporten kunnen schrijven”, beklemtoonde schade-expert Richard Vergnes, die niet langer welkom is bij de NAM.

De meeste impact op de Kamer had het verhaal van Sijbrand Nijhoff, voormalig paardenhouder. Zijn boerderij in Kolham werd door de zware klap in augustus 2012 ontwricht. „De beving rolde van noord naar zuid, muren knetterden en knapten, het leek wel oorlog.” Hij meldde de schade bij de gaswinner, maar die doet het tot op de dag van vandaag af als achterstallig onderhoud en zettingsschade.

Nijhoff stapte naar de rechter en moest toezien dat zijn vrouw in april verhuisde naar een andere, veilige woning in buurdorp Uithuizen. „Na 46 jaar huwelijk hebben we nu een lat-relatie.” Als de verhuiskaart rondgaat, vallen alle Kamerleden stil. Nijhoff: „Ik vecht voor alle Groningers. Wij hebben het gevoel dat jullie ons willen uitroken. Want de overheid is medeaansprakelijk.”

Zelfs NAM-baas Gerald Schotman was „geraakt door de strijd van meneer Nijhoff”. Dat relaas geeft aan, benadrukte hij, dat zijn bedrijf „op een zo groot mogelijke afstand moet komen te staan” bij het uitdelen van schadevergoedingen. Maar helemaal kan de gaswinner er niet tussenuit, dan moet de NAM van de aansprakelijkheid af. „En die wil niemand overnemen.”