Dijkhoff blijft beslissen over gratie

Justitie

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil een onafhankelijk oordeel over vrijlating voor levenslang gestraften.

Voorlopig blijft staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie, VVD) beslissen over vrijlating van levenslang gestraften. Een nipte meerderheid van de Tweede Kamer wil juist dat een rechter of onafhankelijke commissie die beslissing neemt, bleek donderdag. Maar zo’n rechterlijke toets instellen vergt een wetswijziging en dat duurt te lang, zei Dijkhoff in het Kamerdebat.

Nederland is een van de weinige Europese landen waar levenslang gestraften altijd levenslang vastzitten. In theorie kan de koning gratie verlenen; in de praktijk gebeurt dat nooit.

Straks krijgen levenslang gestraften na 25 jaar kans op vrijlating. Ei genlijk wil Dijkhoff dat niet, maar de verandering is nodig om te garanderen dat rechters de straf blijven opleggen. Rechters zijn terughoudend geworden met het opleggen van levenslang sinds het mensenrechtenhof in Straatsburg in 2013 oordeelde dat het ontbreken van perspectief op vrijlating „inhumaan” is. Deze zomer sloot de hoogste Nederlandse rechter, de Hoge Raad, zich daarbij aan: levenslang kan niet worden opgelegd zolang er geen „reële mogelijkheid tot herbeoordeling” is.

Straks kunnen levenslang gestraften na 25 jaar bij een adviescollege om een reïntegratieplan vragen. Na een psychologische test en het horen van nabestaanden adviseert het college de staatssecretaris, die een beslissing neemt. Als er een positieve beslissing volgt en het reïntegratietraject goed verloopt, komt de gevangene vrij.

Onder meer PvdA, D66 en SP zeggen dat Dijkhoffs voorstel nog niet aan de Europese normen voor mensenrechten voldoet. Zij willen niet dat de staatssecretaris zelf beslist of de gevangene vrijkomt. „Dit moet geen politieke beslissing zijn”, zei Michiel van Nispen (SP) in het debat. Dat vindt ook coaltiepartij PvdA. „De beslissing moet los van de politiek genomen worden”, zegt Kamerlid Jeroen Recourt desgevraagd. „Of je het door een beroepsrechter of commissie laat doen, maakt me niet zoveel uit.”

De partijen vinden ook dat er na 25 jaar beoordeeld moet worden of iemand daadwerkelijk vrijgelaten mag worden; niet alleen of de reïntegratie dan mag starten. Datzelfde zei de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming, een belangrijke kabinetsadviseur, deze zomer.

Terwijl Dijkhoff zijn eigen plannen invoert, bereidt hij op verzoek van de Kamer ook een wetsvoorstel voor. Maar dat kan de Kamer vermoedelijk pas na verkiezingen behandelen. Het is maar de vraag of de voorstanders van een onafhankelijke beslissing dan nog een meerderheid hebben.