Den Haag: gebrek aan nationaal besef van onze waarden

Identiteitspolitiek

Haagse politici praatten weer veel over normen en waarden. Maar wat zijn die Nederlandse kernwaarden dan? NRC vroeg het zeven fractievoorzitters.

Sash Alexander / ANP

Er is een gebrek aan nationaal zelfbewustzijn en aan gedeeld besef van waar Nederland voor staat. Dat zeggen fractieleiders van vrijwel alle politieke partijen in de Tweede Kamer in gesprekken met NRC.

Deze week zei minister Schippers (Zorg, VVD) in de H.J. Schoolezing dat Nederlandse kernwaarden „sluipenderwijs aangetast” worden door de conservatieve islam. Volgens haar is er sprake van een „langzaam oprukkende onvrijheid”. Ze riep op tot een ‘vrijheidscoalitie’ om de Nederlandse manier van leven te verdedigen.

De meeste politiek leiders zijn het met haar eens. „We zijn te lang onverschillig geweest”, zegt ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. „We kunnen niet meer wegkomen met de gedachte: ga je gang maar, zolang ik er geen last van heb.”

Meerdere fractievoorzitters pleiten voor herwaardering van de vaderlandse geschiedenis als bron van identiteit. „Onafhankelijkheid, vrijheid, geen vervolging vanwege godsdienst. Dát is de geschiedenis waaruit Nederland voortkomt en dat mogen we best meer uitdragen”, zegt CDA-leider Sybrand Buma. D66-leider Alexander Pechtold: „We mogen ons meer optrekken aan landen als Frankrijk en Groot-Britannië. Daar is kennis van de geschiedenis veel normaler. Nederland lijkt wel eens een land zonder verleden.”

De kernwaarden die de fractieleiders noemen, komen veelal overeen: individuele vrijheid, democratie, rechtsstaat, gelijkwaardigheid en tolerantie. De invulling verschilt echter behoorlijk. Pechtold bepleit meer mogelijkheden voor een zelfgekozen levenseinde. PvdA-leider Samsom zou willen dat Nederlanders elkaars kinderen wat meer zouden opvoeden. „Volwassenen die kleine raddraaiers een verbale lel om de oren geven – dat lost enorm veel problemen op.”

Het lijkt erop dat normen en waarden een belangrijk thema gaan worden bij de Tweede Kamerverkiezingen van maar. De combinatie van economisch herstel en onzekerheid door aanslagen van islamitische terroristen leidt ertoe dat veel partijen zich op sociaal-culturele thema’s richten.

Veel politieke partijen, vooral op links, meden jarenlang het begrip normen en waarden. Er hing een sfeer omheen van betutteling en terug-naar-de-jaren-vijftig. Premier Balkenende (CDA) had succes toen hij het onderwerp begin deze eeuw agendeerde, maar werd ook beticht van „tegeltjeswijsheden”. Uit onderzoek blijkt al jaren dat burgers zich grote zorgen maken over omgangsvormen.