De vluchtelingenroutevan Islamitische Staat

Terrorisme

Het is nu duidelijk dat terroristen zich tussen vluchtelingen hebben verstopt om ongezien naar Europa te komen. Op het spoor van de daders van ‘Parijs’ en ‘Brussel’.

‘Ik moet ze eten en droge kleren hebben gegeven”, zegt Sity de Boer over de terroristen die op 3 oktober vorig jaar op het Griekse eiland Leros aankwamen, vermomd als vluchtelingen.

De Boer (73) is een Nederlandse die veel tijd doorbrengt op Leros, waar zij een vakantiehuis heeft. Vorig jaar was ze drie maanden lang elke dag in de weer met de vluchtelingen die daar vanuit Turkije in rubberbootjes landden.

„We kregen er in die tijd zo’n honderd per dag”, zegt ze. „Natte, hongerige, vermoeide mensen. Je lette niet zo op de gezichten.”

Twee gezichten van die dag zouden anderhalve maand later de wereld rondgaan. Ze hoorden bij twee van de drie kamikazes die zich op 13 november opbliezen bij het Stade de France in Parijs. Ahmad Al Mohammad en Mohammad Al Mahmod stond in hun Syrische paspoorten. Onder die valse namen stelden zij zich op 3 oktober voor aan de Nederlandse marechaussee, die, geflankeerd door twee tolken, achter een tafeltje in het havengebouw van Leros zat.

Leden van de Koninklijke Marechaussee – de militaire politie – zijn in die dagen begonnen de overwerkte Griekse autoriteiten te helpen bij het screenen en registreren van migranten op de eilanden. Ze doen dat onder de vlag van Frontex, het Europees agentschap voor grensbescherming.

Frontex heeft dan, sinds september, slechts vier mensen op Leros, onder wie de twee tolken en de Nederlandse marechaussee (die niet wilde meewerken aan dit artikel). Op 3 oktober arriveren 198 vluchtelingen op Leros. Ze moeten wachten op een terrein in de haven tot de politie hun vingerafdrukken en foto’s neemt. Pas dan krijgen ze het document waarmee zij de veerboot naar Athene kunnen nemen.

Wanneer de twee zelfmoordterroristen in spe aan de beurt zijn om ondervraagd te worden, merken de Nederlandse politieman en zijn tolken niets bijzonders. Dat is niet zo verwonderlijk. Wanneer Islamitische Staat later de aanslagen in Parijs opeist, worden de twee geïdentificeerd als Irakezen. Voor een Irakees is het niet zo moeilijk om zich voor te doen als Syriër. En zelfs als de tolken al iets hadden gemerkt: het was vorig jaar heel gewoon onder Irakezen zich voor te doen als Syriërs, omdat die meer kans maakten op asiel.

De Frontex-man had bovendien slechts een adviserende functie: de formele beslissing iemand tegen te houden of niet lag bij de Griekse autoriteiten. En hun prioriteit was toen nog om de vluchtelingen zo snel mogelijk weg te krijgen: de boot op naar Athene, en dan via de Balkanroute naar Duitsland.

Maar zonder het te weten doet de politieman die dag nog iets bijzonders. Bij twee andere vluchtelingen klopt iets niet, zo blijkt bij nadere ondervraging. Ze zeggen dat ze Syriërs zijn, maar de ene spreekt geen Arabisch, en de andere lijkt nauwelijks te weten waar zijn geboortestad Aleppo ligt.

De politieman meldt dit aan de Griekse politie, die de twee meeneemt naar het grotere eiland Kos. Daar worden ze veroordeeld wegens het gebruik van valse papieren. Als afgewezen asielzoekers krijgen ze bevel om Griekenland te verlaten, zoals gebruikelijk is, maar of dat gebeurt controleren de autoriteiten niet.

Op 28 oktober sluit het tweetal – Adel Haddadi, een 28-jarige Algerijn, en Mohamed Usman, een 22-jarige Pakistaan – zich opnieuw aan bij de stroom van vluchtelingen die dan via de Balkanroute op weg is naar Noord-Europa. Maar de vertraging die zij door de Nederlandse politieman hebben opgelopen heeft gevolgen: in Parijs ontbreken op 13 november tenminste twee terroristen op het appel.

Treintickets

Twee weken later arriveren de twee terroristen in spe in een asielcentrum in het Oostenrijkse Salzburg. Het is 14 november, de dag na de aanslagen in Parijs waarbij 130 doden vallen. Later zal de politie achterhalen dat zij op internet nog vergeefs hebben gezocht naar treintickets naar Parijs.

Het Asfinag-asielcentrum aan de Münchner Bundesstrasse in Salzburg, een kilometer van de Duitse grens, maakt nu een verlaten indruk. Het personeel heeft een spreekverbod. Er zijn nog wel wat bewoners maar de grote toevloed van november vorig jaar, toen duizenden mensen hier richting Duitsland stapten, is voorbij.

Het is dan anderhalve maand na Merkels ‘Wir schaffen das’, en de Duitse Wilkommenskultur viert nog hoogtij. Maar de twee gaan niet naar Duitsland. Ze blijven in Salzburg, waar ze op 4 december 2015 asiel aanvragen.

In Parijs heeft de politie inmiddels ontdekt dat de twee kamikazes met de Syrische paspoorten op 3 oktober via Leros de EU zijn binnen gekomen. De paspoorten zijn niet vals. Ze maken deel uit van een lading van 3.800 blanco paspoorten die in 2013 zijn buitgemaakt door IS, schreef The Washington Post eerder op basis van Franse politiedocumenten.

Wanneer de Franse politie nagaat wie er die dag nog meer via Leros is gekomen met dit soort paspoort springen de andere twee, Haddadi en Usman, in het oog. Het is niet duidelijk waarom het zo lang heeft geduurd maar op 10 december krijgt de politie in Salzburg vanuit Parijs de foto’s, vingerafdrukken en de valse, Syrische namen van Haddadi en Usman doorgespeeld.

In Salzburg hebben de twee zich met hun echte nationaliteiten aangemeld, maar de politie vindt hen op basis van hun vingerafdrukken na vier uur terug in het Asfinag-asielcentrum. Een arrestatieteam valt het centrum binnen en arresteert Haddadi en Usman.

Op dat moment verkondigen veel experts en overheden nog dat er geen aanwijzingen zijn dat IS-strijders zich onder de vluchtelingen mengen. Dat zou onlogisch zijn, zeggen ze, omdat de meeste aanslagen tot dan toe juist zijn gepleegd door extremisten van eigen bodem.

In het Asfinag-centrum zijn vorig jaar behalve Haddadi en Usman nog vier mensen gearresteerd. Op 18 december worden een 25-jarige Marokkaan en een 40-jarige Algerijn opgepakt. Zij hadden veelvuldig contact gehad met Haddadi en Usman, en ze worden vastgehouden in het kader van het onderzoek naar ‘Parijs’.

Twee andere mannen, 22 en 28 jaar, worden respectievelijk op 17 september en 10 oktober opgepakt omdat zij tegen andere vluchtelingen hadden opgeschept over hun krijgsdaden voor IS in Syrië. Hier wordt geen verband met Parijs vermoed.

Pechvogel

CNN bracht deze week een nieuwe naam naar buiten: die van Obid Tabaouni, een Marokkaan die in juli van dit jaar is opgepakt in Brussel en daarna is uitgeleverd aan Oostenrijk. (Haddadi en Usman zelf werden in juli uitgeleverd aan Frankrijk.)

Tabaouni is ook een pechvogel: hij arriveert in het azc van Salzburg op 10 december, de dag dat de politie daar binnenvalt. Tabaouni kan ontkomen, maar niet zonder zijn telefoon achter te laten die in Haddadi’s kamer lag op te laden. In die telefoon vindt de politie, volgens documenten die CNN kon inkijken, het nummer van Abdelhamid Abaaoud, beschouwd als organisator van de aanslagen in Parijs.

Bij nader inzien heeft IS de vluchtelingenstroom als hun eigen reisbureau gebruikt. Op 3 oktober, de dag waarop de vier terroristen op Leros aankomen, is ook Salah Abdeslam druk in de weer. Hij is met een huurauto naar het Duitse Ulm gereden, waar hij in de nacht van 2 op 3 oktober bij het station parkeert.

Een dag eerder zijn de Messehallen van Ulm ingericht als tijdelijke opvang voor vluchtelingen. Met 14 bussen zijn 600 vluchtelingen van diverse plaatsen naar Ulm gebracht. Sommige media schrijven na de aanslagen van Parijs dat na de passage van Abdeslam drie vluchtelingen ontbraken in de Messehallen. De politie van Ulm ontkent dat later: in de Messehallen was van registratie geen sprake.

Wel logeerden er die dag drie mannen in het Ibis-hotel vlakbij het station van Ulm waar Abdeslam zijn Audi A3 had geparkeerd. Van twee zijn de namen bekend: Mounir Ahmed Alaaj en Naim al-Hamed.

Alaaj is Sofiane Ayari, een Tunesiër die op 18 maart samen met Abdeslam wordt gearresteerd in Brussel. Al-Hamed is Osama Krayem, de Syrische Zweed die op 22 maart een tweede bom in de Brusselse metro moest laten ontploffen maar volgens zijn verklaringen aan de Belgische politie op het laatste moment terugkrabbelde. Ook Ayari en Krayem waren via Leros gekomen, al op 20 september.

Boedapest

Abdeslam is die dagen in de eerste plaats de chauffeur van het netwerk. Hij rijdt drie keer met huurauto’s naar de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Daar haalt hij op 9 september Mohamed Belkaid en Najim Laachraoui, Belakid wordt op 15 maart doodgeschoten in Brussel tijdens de zoektocht naar Abdeslam. Laachraoui is een van de zelfmoordterroristen van Zaventem op 22 maart.

Op 30 augustus wordt Abdeslam geflitst terwijl hij met 157 kilometer per uur over de snelweg naar Boedapest rijdt. Op 17 september parkeert Abdeslam daar bij het Keleti-station, waar veel vluchtelingen dan de trein naar Duitsland nemen.

Wat deed hij daar? Volgens de Hongaarse autoriteiten rekruteerde Abdeslam onder de nieuwkomers. Dat moet wellicht gezien worden in het kader van de zeer vijandige opstelling van Hongarije in de vluchtelingencrisis. Waarschijnlijker is dat Abdeslam andere handlangers ophaalde waarvan we de identiteit nog niet weten. Hetzelfde geldt voor de reis die Abdeslam begin augustus maakte tussen Bari in Italië en Griekenland.

Sommige politiefunctionarissen zagen de problemen al langer aankomen. „Ik hoorde zeker niet bij diegenen die zeiden dat het onmogelijk was dat er terroristen onder de vluchtelingen zaten”, zegt Jean-Noël Magnin, een Franse politieman die vorig jaar voor Frontex op Lesbos zat, aan de telefoon. „Integendeel: het was juist het ideale middel voor Europese Syriëgangers om anoniem terug te keren naar Europa. Op Lesbos kwamen toen tot 8.000 mensen per dag aan. Het idee dat wij in staat waren om de terroristen eruit te pikken: onmogelijk! Dus toen Merkel zei ‘Wir schaffen das’ dacht ik: nee, wij ‘schaffen’ dat helemaal niet.”

Behalve dat er niet genoeg politie was om de vluchtelingen te checken waren het ook niet altijd de juiste mensen. „We hadden niet genoeg mensen die getraind zijn in het inspecteren van documenten”, zegt Ewa Moncura, woordvoerster van Frontex in Warschau. „We waren bezig met die mensen uit te zenden, maar in oktober was er op de Griekse eilanden niemand.”

Volledige veiligheid

Nu is de situatie helemaal anders. De Balkanroute is zo goed als dicht. Er komen op de Griekse eilanden nog zo’n 1.500 mensen per maand aan en er zijn nu ook documentencheckers van Europol aanwezig. Deze maand worden zo’n 200 extra experts naar de Griekse eilanden gestuurd.

„We zijn beter voorbereid dan vorig jaar”, zegt Robert Crepinko, directeur van het European Migrant Smuggling Center van Europol. „Maar het heet niet voor niets een crisis: volledige veiligheid bestaat niet.”

De vraag hoeveel IS-aanhangers op deze manier Europa zijn binnengekomen blijft onbeantwoord. Toen Abdelhamid Abaaoud na de aanslagen ondergedoken zat, zou hij volgens een getuige gepocht hebben dat ze wel met 90 waren: „Syriërs, Irakezen, Fransen, Duitsers, Engelsen.”

Harry Sarfo, een Duitse IS-strijder die bij zijn terugkeer in juli 2015 werd gearresteerd, zei in The New York Times dat het om „honderden” gaat.

Op basis van Sarfo’s getuigenis schreef die krant over het bestaan van een geheime groep binnen IS, Emni, die het uitsturen van de jihadisten naar Europa zou hebben gepland. Aan het hoofd van Emni stond Abu Mohamed al-Adnani, de ‘woordvoerder’ van IS. Al-Adnani zou eind augustus in Aleppo zijn gedood.

Maar in het verhoor van Haddadi, de Algerijn die in oktober 2015 via Kos door het net slipte, komt nog een andere naam in beeld: Abu Ahmad. Volgens het verslag, dat verschillende media konden inkijken, was hetAbu Ahmad die Haddadi en Usman rekruteerde in Raqqa, de ‘hoofdstad’ van het kalifaat. En hij stond met hen in contact tijdens hun reis naar Europa tot hun arrestatie op 10 december. Abu Ahmads nummer werd ook teruggevonden op het lijk van een van de kamikazes in Parijs. Wie Abu Ahmad is en waar hij zich bevindt blijft een raadsel.