Spectaculaire vondst: dierentekeningen van Frans Post

Een kaaiman. Noord-Hollands Archief in Haarlem

Een makaak-aapje is ‘seer vriendelijck en aerdich’ en een gordeldier ‘smaekt gelijck een hoen’. In het Noord-Hollands Archief in Haarlem is een spectaculaire vondst gedaan. In een map die al ruim een eeuw geleden aan het archief werd geschonken, zijn 34 onbekende diertekeningen inclusief commentaar gevonden van de zeventiende-eeuwse kunstenaar Frans Post. Dat wordt vanmorgen in het Rijksmuseum bekendgemaakt.

Met de ontdekking is een eeuwenoud raadsel over het oeuvre van Post opgelost. Frans Jansz. Post (1612-1680) geldt als een van de eerste Europese kunstenaars die de Nieuwe Wereld vastlegden. De Haarlemse schilder en tekenaar reisde in 1636 naar Nederlands-Brazilië in het gevolg van gouverneur Johan Maurits van Nassau.

Noord-Hollands Archief in Haarlem

Noord-Hollands Archief in Haarlem

Een paar jaar eerder had de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden delen van Brazilië op de Portugezen veroverd. Johan Maurits had als opdracht de nieuwe kolonie veilig te stellen en het aantal suikerplantages nog winstgevender te maken. Post maakte deel uit van een groep kunstenaars en wetenschappers die als taak had de bewoners en de flora en fauna vast te leggen.

Na zeven jaar keerde Post terug in Haarlem en schilderde hij Braziliaanse landschappen die grif aftrek vonden. Van zijn hand zijn zo’n 140 schilderijen bewaard gebleven, die zich nu onder meer bevinden in de collecties van het Rijksmuseum, het Louvre en het Metropolitan Museum in New York.

Noord-Hollands Archief in Haarlem

Noord-Hollands Archief in Haarlem

Op de schilderijen waren in het Westen onbekende dieren te zien als de witlippekari, de grijpstaartstekelvarken en het witooropossum. Verondersteld is altijd, dat Post de exotische flora en fauna schilderde aan de hand van in Brazilië getekende voorstudies. Tot voor kort was echter geen enkele plant- of dierstudie van hem bekend. De nu gevonden diertekeningen vormen daarom de ontbrekende schakel tussen Posts zevenjarig Braziliaans avontuur en zijn schilderijen.

Alexander de Bruin, conservator beeldcollecties van het Noord-Hollands Archief, ontdekte de studies een paar jaar geleden in een map met tekeningen van vogels die in 1888 aan het museum werd geschonken. Vermoedelijk zijn de tekeningen van Post al eeuwen eerder in de map gestopt.

De afgelopen jaren is onderzoek gedaan naar de maker van de tekeningen. Na vergelijking met de schilderijen van Post en zijn handschrift op een aantal oude aktes is vast komen te staan dat de studies van Post zijn. De doorslag gaven een schets en een uitgewerkte tekening van een capibara, een waterzwijn, dat vrijwel identiek staat afgebeeld op een schilderij van Post in het Louvre.

Noord-Hollands Archief in Haarlem

Noord-Hollands Archief in Haarlem

Volgens De Bruin, die vandaag in het tijdschrift Master Drawings een artikel over zijn vondst publiceert, hebben de tekeningen met hun bijschriften „een frisheid, die je het gevoel geven echt over de schouder van Frans Post mee te kijken terwijl hij de fascinerende fauna van de nieuwe wereld vastlegt”. Post heeft waarschijnlijk ook tekeningen van planten gemaakt, maar die zijn niet aangetroffen in het archief.

Van 7 oktober tot en met 8 januari toont het Rijksmuseum de tekeningen samen met schilderijen van Post en opgezette dieren uit de collectie van het Leidse Naturalis op de tentoonstelling Frans Post. Dieren in Brazilië.