Rutte, Turkije bemoeit zich wel met ons

De heksenjacht in Turkije op gülenisten zet zich voort in Nederland, zegt Shanti Tuinstra. „Word wakker. Dit is geen Turkse kwestie meer.”

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan ziet in de couppoging van half juli de hand van de islamitische geestelijke Fethullah Gülen. Foto Ozan Kose/AFP

Geachte premier, beste Mark,

Met enige verbazing nam ik kennis van uw claim dat er geen directe of indirecte inmenging vanuit Turkije is in Nederland.

Die mededeling in een persconferentie op 2 september roept bij mij enkele vragen op, allereerst: was u serieus?

Hoe ziet u dan de kliklijn van het Turkse consulaat? Of de Nederlandse YTB-commissie – u weet wel: die afvaardiging van het Turkse ministerie voor Turken in het Buitenland. YTB-leden waren betrokken bij de ophef rond de lijsten van kinderen die weg willen (of moeten) van Nederlandse scholen. Maakt het dan nog uit dat ze Gülenscholen worden genoemd? En wat vindt u van de consul die Nederlandse burgemeesters, onder wie Aboutaleb, ‘adviseert’ Erdogan-critici aan te pakken? Of dat een Europese, AKP-gelieerde lobby achter de aangifte tegen Ebru Umar zit?

Dat u als premier diplomatiek moet zijn in uw antwoorden, begrijp ik. Nederland zit wat deze kwestie betreft, net als de rest van Europa, in een lastig parket. Maar daar is niet alles mee gezegd. Tijdens de coup zocht Erdogan via de media contact met de Turken: ga de straat op, verzocht hij, neem het voor je vaderland op, Gülen zit hierachter. Dat leidde ook in Nederland tot massademonstraties en aanvallen op aanhangers van Gülen. Resultaat tot nu toe in ons land: 175 aangiften, twaalf incidenten in acht steden, inclusief meerdere malen brandstichting. De mensen die geen aangifte hebben gedaan of durven te doen laat ik voor het gemak even weg voor een belangrijkere vraag: wat zou er gebeurd zijn als Erdogan de oorlog had uitgeroepen?

Waarom blijft u dan beweren dat Turkije zich niet met Nederland bemoeit? Of u ziet het niet, of u wilt het niet zien.

Ik zit dichter bij de mensen die het treft en zie hoe de heksenjacht die in Turkije hoogtij viert, ook Nederland in zijn kielzog meetrekt. Hoe Turkse Nederlanders zich genoodzaakt zien (of blij zijn) dat ze iets kunnen of moeten doen voor hun leider, die op vierduizend kilometer afstand regeert. Juist omdat u de ambitie heeft Nederland nog eens vier jaar te leiden wil ik u vragen wakker te worden en te zien wat er gebeurt.

U heeft terecht geroepen dat in Nederland iedereen in vrijheid kan leven en individuele keuzes kan maken. Juist die individuele keuzevrijheid, die u en ik zien als fundamentele waarde van onze Nederlandse samenleving, staat door de inmenging van Turkije onder druk.

Deze gebeurtenissen wegzetten als ‘spanningen binnen de Turkse gemeenschap’ doet de werkelijkheid onrecht. Nederlanders, en daarmee Nederland, wordt getroffen. Een goed voorbeeld om dit te illustreren zijn de massale uitschrijvingen op scholen in Nederland. Door de sociale druk die op Nederlandse ouders gezet wordt, is de keuzevrijheid van alle ouders in het geding. Een echte Gülenschool bestaat niet, maar op deze goed presterende scholen zijn er docenten en ouders van leerlingen die sympathie hebben voor Gülen. Tegelijkertijd is 70 procent van de leerlingpopulatie en 70 procent van de leraarpopulatie niet-Turks, laat staan voor Gülen. Deze scholen moeten nu beveiligd worden en worden met faillissement bedreigd. En daardoor worden alle ouders gedwongen een keus te maken naar aanleiding van de ‘Turkse’ kwestie.

Ja, vanuit de rechtsstaat bezien kunnen we wellicht concluderen dat er weinig sprake is geweest van fysiek geweld of verstoring van de openbare orde. Ondanks de 175 aangiften en ruim twaalf incidenten inclusief brandstichting in acht steden. Naast Gülen-aanhangers die zijn ondergedoken en families die uit elkaar worden getrokken, lijkt het aan de oppervlakte inderdaad redelijk rustig. Maar we zijn ook nog maar vijftig dagen verder na de couppoging.

Erdogan is nog maar net op stoom. De afgelopen drie jaar heeft hij de heksenjacht tegen zijn voornaamste critici alleen maar opgevoerd. Al helemaal de afgelopen vijftig dagen.

Terugkijkend op die tijd zie ik een trein die in beweging is gekomen en die er elke week een nieuw wagonnetje bij krijgt. En het ziet er niet naar uit dat hij snel op de rem zal trappen. Ik hoop dat u alle Nederlanders (inclusief die met een Turkse achtergrond), die Nederland-gezind zijn en zich willen inzetten voor een beter land, niet in de kou laat staan. Voor semantische discussies over wel of geen inmenging is het te laat. Door alle vernielingen en leed van de afgelopen weken hebben we daar geen tijd meer voor.

Ik hoor de trein met aan boord de ongewapende Turkse burgeroorlog al door Nederland denderen. Ik hoop u nu ook. Anders vrees ik dat u in de race om het premierschap wel eens ingehaald zou kunnen worden door uw grote blonde vriend. Ja, die vriend die u tevens ziet als grote bedreiging voor de Nederlandse rechtstaat.

Hoelang gaan we dit afdoen als een Turkse kwestie die hopelijk wel over zal waaien? Wat moet er nog meer gebeuren? Dat zou ik graag van u willen weten.

Shanti Tuinstra is cultureel antropoloog en werkzaam bij platform INS, een platform dat burgerschapszin, maatschappelijke participatie en respect voor diversiteit in de Nederlandse samenleving wil bevorderen.