‘HTML is mijn steen en beitel’

Internetkunst De tentoonstelling van internetkunstenaar Jan Robert Leegte is 24/7 en wereldwijd te bezoeken, vanaf je eigen pc.

Scrollbar Composition (2000) Jan Robert Leegte

Anno 2016 kijken meer mensen op een scherm dan uit het raam. Ons venster naar de buitenwereld wordt gevormd door de computer. Dit gegeven werpt een nieuw licht op kunst. Want bijna alle kunst die tegenwoordig wordt gemaakt, is op de een of andere manier wel beïnvloed door het internet.

Virus

Internetkunstenaar Jan Robert Leegte pleit zelfs voor een herdefinitie van het begrip kunst. Volgens hem heeft de komst van het internet voor „een sociaal-culturele revolutie” gezorgd. Leegte: „Het is een soort virus waaraan je je niet kunt onttrekken. Het gaat gepaard met vanzelfsprekende consumering. De vraag is of je je daarvan als kunstenaar bewust bent of niet.”

Zelf is Leegte dat wel. De kunstenaar, met een achtergrond in architectuur, maakt sinds 1997 internetkunst en onderzoekt volgens eigen zeggen „de sculpturale mogelijkheden van het ‘world wide web’.” Het zijn kunstwerken die zowel voor als door het internet zijn gemaakt.

De Londense galerie Carroll/Fletcher opende onlangs een online tentoonstelling van zijn werken uit de afgelopen twintig jaar. Het is een unicum, zegt Leegte, dat een commerciële galerie dit doet. „Weerstand tegen technologie in de kunsten is nog niet verdwenen – vooralsnog heeft internetkunst een volkomen aparte status binnen de kunsten – maar dit is een spannend kantelmoment in deze jonge kunsttraditie.”


Software, resoluties, plugins: de tentoonstelling Carroll/Fletcher on screen onderscheidt zich in alles van andere, traditionele tentoonstellingen. Passieve documentatie wordt afgewisseld met interactieve internetwerken. Onduidelijk is wie de performer is: is dat de computer of ben je dat zelf? Vaak is het laatste het geval. Zoals bij Mouse Pointer (2003), een webpagina waarbij je cursor continu achternagezeten wordt door een andere cursor. „Een zuivere spiegel”, aldus Leegte. „Ik laat zien wat voor plek het internet is. Werkelijk overal word je gevolgd. Als kunstenaar probeer ik mensen hiervan bewust te maken.”

Virtueel geletterd

Scrollbar Composition (2000), een webpagina die als een abstracte compositie door scrollbalken in grijze en blauwe vlakken is verdeeld, is op het eerste gezicht minder angstaanjagend. Toch hebben de scrollbalken wel degelijk een eigen wil. Het blokje dat je normaliter kunt verslepen, springt elke kant op, behalve de kant die jij wilt.

Het is Leegte in de eerste plaats te doen om de kunst uit het eigen keurslijf te bevrijden. „Een traditie als schilderen is zo obsessief veel gedaan, dat het moeilijk is om nog iets nieuws te verzinnen. Het is uitgekauwd, prehistorisch. Kunst wil zich nestelen in nieuwe ontwikkelingen. Het medium internet heeft de kunstwereld nieuw elan gegeven. Dit veld is revolutionair, iets wat je sinds de jaren zeventig niet meer in de kunst gezien hebt.”

Virtueel geletterd ben je overigens niet zomaar. „Net als bij elke andere kunstvorm vergt het jaren om met je materiaal te leren werken. HTML is in dit geval mijn steen en beitel. Het is heel lang voelen en tasten: een echt leerproces.”

En daar komt nog iets bij, volgens Leegte. „Internetkunst is aan erosie onderhevig. Net als Land Art, kunst die in de natuur is gemaakt, vergaat het na verloop van tijd. Het is geen bronzen beeld; het is transformerend materiaal en daardoor tijdelijk.”

Even schakelen

Het werk Dumpster (2016) is hiervan een letterlijke vertaling. Een opeenhoping van niet meer werkende, fors uitvergrote en fysiek gemaakte computervensters en scrollbalken is in een lege ruimte in en rondom een grote vuilnisbak geplaatst. De installatie brengt de bliksemsnelle veroudering van software heel treffend in beeld. Leegte noemt Dumpster „een theatrale gewaarwording, bijna Hamlet-achtig. De hoofdpersoon – in dit geval mijn besturingssysteem – sterft.”

Jan Robert Leegte

Dumpster. Jan Robert Leegte

Nog nooit was een webbrowser zo tastbaar. Iets wat aan het begin van Leegtes carrière als internetkunstenaar echt ‘not-done’ zou zijn. „Ik was heel rechtlijnig. Mijn werk bleef aanvankelijk beperkt tot een online expositie ervan. Het mocht echt niet offline. Online sta je als kunstenaar rechtstreeks in contact met de toeschouwer. Daar kwam niemand tussen, heel anti-institutioneel. Twee decennia later ben ik wat gematigder: internet-minded materiaal durf ik ook te projecteren in een galerieruimte. Het hoeft zelfs niet eens allemaal meer aan stroom te hangen.”

Wel of geen stroom, het gros van de toeschouwers moet toch even schakelen. „Internetkunst vraagt om een andere perceptie dan overigekunsten. Het is niet een canvas, maar de browser die drager is voor het werk. Wanneer je beseft dat dit de hedendaagse conditie is, ‘klikt’ het meteen. En dan koop je opeens een website.”