Afschaffing eigen risico is vooral optisch bedrog

Er bestaat groeiende onvrede over het eigen risico. Na de politieke partijen op de flanken (SP, PVV en 50+) komt nu ook GroenLinks met het voorstel om het eigen risico in de zorg af te schaffen. Volgens de partij is ziek zijn geen eigen risico en leidt het tot ongewenste vormen van vermijding van het ziekenhuis.

Het eigen risico heeft twee functies in onze samenleving. De eerste is om de gezondheidszorg betaalbaar te houden. Het is met ruwweg 73 miljard euro per jaar onbetwist de grootste collectieve uitgave. De hoofdmoot van deze rekening wordt betaald met inkomensafhankelijke afdrachten via het loon en met de verplicht af te sluiten zorgpolissen. Een slordige 3 miljard per jaar ¬– 4 procent van de rekening – financieren we via het eigen risico. Alle beetjes helpen.

De tweede functie van het eigen risico is om het kostenbewustzijn van burgers te verhogen en de zucht naar hulp te temperen. Natuurlijk moet iedereen die zorg nodig heeft, zorg krijgen. Maar dat betekent niet dat dan maar alle sluizen wijd opengezet moeten worden. De behoeften zijn ongelimiteerd en de middelen beperkt. Alle zorg gratis maken, lokt overbodige vraag uit. Daarom betalen we ook voor ons kaartje in de bus en voor ons ritje met de trein, ook als dat volledige staatsbedrijven zouden zijn.

Het is niet overtuigend aangetoond dat een hoger eigen risico tot meer ‘zorgmijding’ leidt en tot het uitstel van noodzakelijke zorg. Toegegeven, het huidige eigen risico is niet ideaal. Patiënten worden geconfronteerd met geheime en complexe ziekenhuistarieven die een hoge mate van willekeur lijken te hebben. En chronisch zieken zijn jaarlijks verzekerd van een extra uitgavenpost.

Maar Nederland heeft internationaal vergeleken weinig verplichte eigen betalingen in de zorg. Ons zorgstelsel behoort al tot de meest publiek gefinancierde van de westerse landen. Moet daar nóg meer een staatsaangelegenheid van worden gemaakt?

Er kan wel degelijk gedacht worden aan slimmere manieren om het eigen risico te heffen, bijvoorbeeld door voor iedere medische behandeling een eigen bijdrage te rekenen waarbij de overheid de laagste inkomens en de chronisch zieken compenseert. Of door vaste tarieven te rekenen voor de eenvoudige ziekenhuisbezoeken zodat de burger minder lijdt onder bureaucratie en willekeur.

Maar politici die 385 euro per jaar minder eigen risico beloven, moeten dat elders terugverdienen. GroenLinks verhoogt andere belastingen zodat de directe kosten van de zorg minder zichtbaar zijn. Afschaffing van het eigen risico is een optische truc. Goede zorg is belangrijk én kostbaar. Dat mag iedereen weten en ervaren.