Mogelijk middel tegen stapelingsziekten

Geneeskunde

Met het stofje arimoclomol kan de stofwisseling in de cel weer op orde worden gebracht bij patiënten met ‘stapelingsziekten’.

Er is mogelijk een stof waarmee veel zogeheten stapelingsziekten kunnen worden genezen. Dat zijn ziekten waarbij het ‘afval’ in de cel niet goed opgeruimd wordt, met allerlei medische problemen als gevolg. Het gaat om de stof arimoclomol. Dat schrijft een groep van internationale onderzoekers woensdag in Science Translantional Medicine.

In proeven met muizen lieten ze zien dat het middel de symptomen verlicht van drie stapelingsziekten: de ziekte van Fabry, Sanhoff, en Niemann Pick type C. Dat geeft hoop op een universele remedie voor uiteenlopende, vaak zeldzame erfelijke stofwisselingsstoornissen. Voor slechts voor een beperkt aantal daarvan bestaan therapieën, waarbij het ontbrekende enzym wordt vervangen.

Alsof de vuilnisbakken van de cel niet meer worden geleegd, zo werken de zogeheten lysosomale stapelingsziekten. Het zijn erfelijke aandoeningen, waarbij mutaties optreden in de afbraakketen van grote moleculen in de cel. Die afbraak vindt plaats in de lysosomen, kleine blaasjes in de cel. Door de mutaties breken bepaalde stoffen niet of langzamer af waardoor ze zich gaan ophopen. Eerst gebeurt dat in de lysosomen, later ook daarbuiten. De stapeling van grote moleculen verstoort het functioneren van de cel, waardoor zenuwen, spieren en organen wordt aangetast.

De stof arimoclomol kan daar wat aan doen door de activiteit van het eiwit HSP70 in de cel te stimuleren. HSP70 is een koppelaar in de cel: het eiwit brengt de afbraakenzymen samen met energieleverend molecuul, waarna het enzym het afval gaat afbreken.

Muizen met een stapelingsziekte die drie keer per week een dosis menselijk HSP70 kregen toegediend hadden ruim drie maanden later wezenlijk minder stapelingen in hun zenuwcellen. Arimoclomol deed hetzelfde. De behandelde muizen hadden een betere controle over hun beweging en leefden langer dan muizen zonder behandeling.

Werkt het ook bij de mens? In proeven met cellen van veertien patiënten met acht verschillende lysosomale stapelingsziektes bleek stimuleren van HSP70 ophoping van grote moleculen in die cellen te verminderen.

Als nieuw geneesmiddel voor lysosomale stapelingsziekten is arimoclomol meer dan welkom, omdat er dan in één klap een oplossing zou zijn voor een hele groep uiteenlopende aandoeningen. Nu zijn er slechts voor lysosomale stapelingsziekten als Gaucher, Fabry en Pompe therapieën beschikbaar, en die zijn doorgaans erg kostbaar.

Arimoclomol werd oorspronkelijk in Hongarije ontwikkeld, als middel tegen diabetes. Het kreeg een tweede leven als experimenteel medicijn tegen de degeneratieve zenuwziekte ALS en de spierziekte ‘sporadische inclusion body myositis’.