Beheer collectie Wereldmuseum gaat naar nationaal museum

De samenwerking is uniek, omdat het Wereldmuseum een gemeentelijk museum is. De gemeente Rotterdam wil het Wereldmuseum de komende vier jaar 5 miljoen euro subsidie geven.

Het Wereldmuseum in Rotterdam

De drie rijksmusea voor volkenkunde die sinds 2014 zijn gefuseerd tot het Nationaal Museum voor Wereldculturen krijgen vanaf volgend jaar april ook het beheer over de collectie van het Wereldmuseum in Rotterdam. Die samenwerking is uniek, omdat het Wereldmuseum een gemeentelijk museum is. Een echte fusie was daarom niet mogelijk, maar was volgens de betrokken partijen ook niet gewenst.

„De gemeente Rotterdam behoudt nu de financiële verantwoordelijkheid voor het gemeentelijke museum en blijft ook eigenaar van de collectie, die vanaf de 19de eeuw door burgers van Rotterdam bij elkaar is gebracht”, zegt Stijn Schoonderwoerd, directeur van het Nationaal Museum voor Wereldculturen. „In de tentoonstellingen in het Wereldmuseum zal aandacht worden besteed aan deze historische relatie van het museum met de stad. Daarnaast zullen er tentoonstellingen te zien zijn die de musea samen maken en die rouleren over de verschillende locaties.”

De interim-directeur van het Wereldmuseum, Jan-Willem Sieburgh, vertrekt als alles rond is. „Mijn taak zit er dan op. Ik ben ontzettend blij dat we eruit zijn gekomen. De komende maanden help ik nog mee met de praktische uitwerking van de afspraken.”

De Rotterdamse wethouder Cultuur, Pex Langenberg (D66), wil het Wereldmuseum de komende vier jaar 5 miljoen euro subsidie geven, anders dan de 4,5 ton die de Rotterdamse kunstraad (RRKC) hem had geadviseerd. Het museum kreeg de afgelopen jaren 4,35 miljoen euro subsidie. Langenberg benadrukt dat andere culturele instellingen in Rotterdam niet de dupe worden van de redding van het Wereldmuseum. „In juni was al 4 miljoen extra voor cultuur vrijgekomen tot en met 2018, dankzij een motie van D66. Daarnaast is er in de begroting cultuur een vrije ruimte voor tegenvallers, die we nu aanspreken.”

Grootste collectie

Jacob van der Goot, voorzitter van de RRKC, reageert instemmend op het plan van Langenberg. „Ons ging het er alleen om dat het probleem van het Wereldmuseum niet afgewenteld moest worden op andere culturele instellingen.” De gemeenteraad moet in november nog akkoord gaan met het subsidievoorstel.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ondersteunt de bijzondere samenwerking tussen de musea eenmalig met 5 ton. „Door de krachten van deze twee musea te bundelen, wordt de volkenkundige collectie Nederland een van de beste en grootste collecties in Nederland”, schrijft het ministerie in een verklaring.

Het Wereldmuseum raakte onder de vorige directeur, Stanley Bremer, in grote problemen. Hij zette een commerciële koers in, omdat de gemeente de subsidies terugschroefde. Bremer liet het museum grootscheeps verbouwen om meer plaats te maken voor horeca. Hij ontsloeg alle conservatoren en kondigde aan dat hij de Afrika-collectie wilde verkopen, om door te gaan als Azië-museum. De collectie lag grotendeels ingepakt in het depot, tentoonstellingen maakte hij met behulp van handelaren in etnografische kunst. Daarmee raakte hij niet alleen in conflict met verzamelaars als Piet Sanders die hun collectie aan het musesum hadden geschonken, maar vervreemdde hij zich ook van de andere etnografische musea in Nederland.

Neerwaartse spiraal

In 2014 bleek dat het museum geen functionerende raad van toezicht meer had. De gemeente liet hierop twee externe onderzoeken uitvoeren naar het museum, door Bureau LawsonLuiten en door de Rotterdamse Rekenkamer. Het eerste onderzoek bevestigde wat velen al dachten: dat het museum onder Bremer in een neerwaartse spiraal was geraakt. Het tweede, van de Rekenkamer, wees erop dat ook de gemeente ernstig had gefaald, in het toezicht. Bremer moest het veld ruimen, overigens met behoud van zijn salaris tot aan zijn pensioen, en er werd een nieuwe raad van toezicht ingesteld, die Sieburgh benoemde tot interim-directeur.

De musea bespreken de komende maanden de praktische kanten van de samenwerking. Ook wordt nog een financieel onderzoek gedaan naar het Wereldmuseum, om te voorkomen dat er nieuwe lijken uit de kast komen.