Waar de actie tegen Turkse ‘landverraders’ vandaan komt

Turkse Nederlanders

Sinds de mislukte coup in Turkije is een campagne op gang gekomen tegen de Gülenbeweging. Een lobbygroep gelieerd aan de partij van president Erdogan blijkt een voorname rol te spelen.

Nederlandse Turken betogen bij de Erasmusbrug in Rotterdam tegen de mislukte staatsgreep in Turkije. Ze poseren met een afbeelding van de president Recep Tayyip Erdogan Foto David van Dam

In juli wordt een Whatsappgroep aangemaakt voor de ouders van leerlingen van De Roos, basisschool in Zaandam. ‘Hand in Hand tegen FETÖ’ heet die chatgroep, waarbij FETÖ staat voor ‘Fethullah Terrorist Organization’.

Een van de beheerders van die chatgroep, bleek tijdens een rechtszaak vorige week, is Nefise Karayazili. Op 28 augustus geeft zij een interview aan Sabah, een grote Turkse krant. Ze schimpt op de islamitische prediker Fethullah Gülen, die ervan wordt verdacht achter de mislukte staatsgreep in Turkije te zitten.

„Na alles wat die terrorist heeft veroorzaakt in mijn land, terwijl het bloed van de overledenen nog niet is gedroogd, kan ik het voor mijn geweten niet verantwoorden om mijn kind naar die school te sturen.”

Nefise Karayazili roept in de krant andere ouders op ook hun kind van school te halen. „Nu bekend is dat Fethullah Gülen achter de couppoging zit, kan niemand het maken zijn kind naar een FETÖ-school te sturen.”

Het artikel verschijnt aan het begin van het schooljaar, dat chaotisch verloopt voor scholen die bekendstaan als ‘Gülen-school’. Honderden Turks-Nederlandse ouders houden hun kinderen thuis omdat zij sinds de staatsgreep niets te maken willen hebben met Gülen. Op sommige scholen komt de helft van de leerlingen niet opdagen.

Felle campagne

De onrust is deels te verklaren vanuit de betrokkenheid die veel Turkse Nederlanders voelen bij gebeurtenissen in hun land van herkomst. Maar het is ook een gevolg van een felle campagne tegen de Gülenbeweging. De Turkse regering strijdt niet alleen in eigen land tegen Gülen, maar ook in het buitenland, waar zijn volgelingen diverse scholen hebben gesticht. In Nederland wordt deze campagne aangevoerd door een lobbyorganisatie die gelieerd is aan de AK-partij van president Recep Tayyip Erdogan.

De Unie van Europese Turkse Democraten (UETD) is volgens haar eigen website een volstrekt onafhankelijke lobbyorganisatie. Officiële doelstelling is het „bevorderen van het emancipatie- en participatieproces van de Turkse gemeenschap in Europa”. In 2004 werd de organisatie in het Duitse Keulen opgericht door de Turkse regering en sindsdien zijn in diverse Europese landen afdelingen gevestigd.

In Nederland telt de organisatie honderden leden, zegt Mehmet Salih Kaya, tot voor kort de voorzitter van UETD. Hoewel ook Kaya volhoudt dat de organisatie onafhankelijk is, zijn er duidelijke banden met de AK-partij. Regelmatig wonen ministers en politici van de AK-partij bijeenkomsten bij van de UETD, zoals Metin Külünk. Andersom stonden er UETD-leden op de kandidatenlijst van de AK-partij.

In elke stad met een grote Turks-Nederlandse gemeenschap, heeft de UETD een afdeling met een bestuur van tien tot vijftien mensen. Deze afdelingen kunnen worden ingeschakeld wanneer er Turkse belangen behartigd moeten worden.

ANP / Marten van Dijl

Turkse vlaggen in Rotterdam. ANP / Marten van Dijl

Boycot

Aan het begin van het schooljaar is er zo’n belang. Kinderen die terugkeren van vakantie, zullen in Nederland weer naar school gaan en sommige van die scholen hebben bestuurders, schoolleiders of leerkrachten die zich laten inspireren door de ideeën van Gülen. Negen Nederlandse scholen worden als Gülenschool beschouwd.

De naam van basisschool De Witte Tulp in Amsterdam gaat in de zomer rond op lijstjes die via Facebook en Twitter worden gedeeld, tussen de groentewinkels, vakorganisaties en kranten die ook moeten worden geboycot volgens de afzenders.

Een paar dagen na de coup in Turkije begint een van de ouders met kinderen op deze school een Whatsapp-groep. Ze heeft de beschikking over veel, misschien wel alle namen en telefoonnummers van de kinderen van de Witte Tulp. De groep noemt ze Hersey Vatan Icin – Alles voor het Vaderland.

Niet alle ouders van leerlingen worden toegevoegd aan de chatgroep. Ouders van wie wordt aangenomen dat ze met Gülen sympathiseren worden er buiten gehouden. Tuncay Catak, voorzitter van het schoolbestuur, zegt dat hij geen hard bewijs heeft voor de precieze toedracht, maar dat ouders zeggen dat het zo is gegaan. Tussen de overgebleven ouders wordt hevig gediscussieerd in de groep. Woorden als ‘landverrader’ vallen. Sommige ouders verlaten de groep, anderen bespreken hun plannen en nemen contact op met Sükran Ince, een juriste, oud-kandidaat voor de AK-partij in Turkije en oud-secretaris van de UETD.

Deze ouders hebben in juli en augustus gesprekken met welzijnswerk in Amsterdam Nieuw-West en met gemeenteambtenaren van de afdeling onderwijs. Zij bieden aan de gemeente lijsten te geven met de namen van kinderen die van school willen. Maar de ambtenaren laten, volgens een woordvoerder van de gemeente, weten dat leerlingen individueel moeten worden in- en uitgeschreven.

En dat gebeurt massaal. Van de 380 leerlingen van De Witte Tulp vertrekken er 170 van school, zegt voorzitter Catak. Op de Rotterdamse basisschool Cosmicus gaan van de 270 leerlingen 65 weg. In Rotterdam, zo verklaart Catak het verschil, is niet zo’n gecoördineerde actie op touw gezet als in Amsterdam en in Zaandam.

Turkse politie

In Zaandam is Nefise Karayazili een van de drijvende krachten achter de actie. Zij is de vrouw van Savas Karayazili, tot voor kort voorzitter van de Zaandamse afdeling van UETD. Op Facebook voert Savas Karayazili een felle campagne tegen Gülenorganisaties in Nederland. Hij roept Turkse Nederlanders op om Gülenisten aan te geven bij de Turkse autoriteiten. „MEDEDELING! Als jullie op sociale media mensen zien die FETÖ of PDY steunen, geef ze dan absoluut aan bij onderstaande mailadressen”, schrijft Karayazili. De mailadressen die hij erbij zet, eindigen allemaal op @egm.gov.tr – mailadressen van de Turkse politie. Volgens Karayzili zijn mensen die Gülen steunen „landverraders” die „bestraft moeten worden”.

Op 27 augustus geven twee andere kopstukken van de Nederlandse UETD een interview in een Turkse krant. Zij vertellen dat Nederlandse Gülenscholen „valse tactieken” hanteren om ouders op hun scholen te houden. „Kinderen die naar een andere school willen gaan krijgen opeens een lager schooladvies mee terwijl ze normaal redelijk goede cijfers hadden”, zegt Mustafa Aslan, regiosecretaris van de UETD.

„Dan dreigen ze de ouders en de kinderen met ‘Sorry, we hielpen je altijd, soms keken we door de vingers omdat de lesstof moeilijk was, maar omdat je naar een andere school wil, krijg je van ons een lager niveau mee’.”

 

Aan de telefoon zegt Aslan desgevraagd dat hij het zo van ouders op school heeft gehoord. Zo is het met veel van de verhalen onder Turkse Nederlanders – ze komen uit de tweede hand, ze worden half ontkend door anderen en ze worden gretig doorgegeven door de volgende. Kahraman Kurt, hoofd mediazaken van UETD, zet op Facebook een overzicht van personen en organisaties in Nederland die tot de ‘terroristische’ beweging zouden behoren.

Warme banden

De UETD is een van de vele Turkse organisaties die warme banden onderhoudt met Ankara. Hierachter schuilt een bredere politieke gedachte. Vanaf 2010 haalt de Turkse regering nadrukkelijk de banden aan met migranten die naar het buitenland zijn vertrokken. Zij zouden de culturele en religieuze identiteit van hun vaderland moeten behouden. Dit kan Turkije meer invloed buiten haar landsgrenzen opleveren, en het kan de regerende AK Partij aan stemmen helpen. Zo bleek de AK Partij bij de verkiezingen vorig jaar onder Turkse Nederlanders populairder te zijn dan in Turkije zelf.

Ook hierin vervult UETD een rol. De lobbyorganisatie regelde dat Turkse kiezers uit heel Nederland tijdens de verkiezingen met gratis bussen vervoerd konden worden naar de stembus, bevestigt oud-voorzitter Kaya. Ook hebben diverse leden van de UETD de AK-partij geholpen bij de verkiezingen, zegt secretaris Mustafa Aslan, al benadrukt hij dat de UETD hier formeel geen rol in had. Aslan: „Wij hebben geen officiële verbinding met de AK-partij. Qua gedachte staan wij wel achter ze.”

ANP / Martijn van Dijl

Turkse vlag in Rotterdam. ANP / Martijn van Dijl

Ebru Umar

De invloed die Turkije op deze manier in Nederland uitoefent, kan ertoe leiden dat Nederlandse belangen worden geschaad. In de lente van dit jaar deed president Erdogan aangifte tegen de Duitse komiek Jan Boehmermann wegens belediging. Hierna klonk vanuit Turkije de roep om mensen aan te geven die de president hadden beledigd. Vervolgens werd door vier Turkse Nederlanders aangifte gedaan tegen de Nederlandse columnist Ebru Umar, die ‘Fuck you Nederturken’ had geschreven. De aangiften, die maandag uitlekten via weblog GeenStijl, blijken het werk van het bestuur van UETD. Het gaat om secretaris Hüseyin Sayilgan, voorzitter Mehmet Salih Kaya, penningmeester Ertugrul Kurt en hoofd mediazaken Kahraman Kurt. Recent zijn twee van hen vervangen.

Umar werd op haar Turkse vakantieadres gearresteerd. Het leidde tot een hoog oplopend debat over de vrijheid van meningsuiting. Nederland moest uiterste diplomatieke inspanningen leveren om Umar voorwaardelijk vrij te krijgen.

Lees ook interview met Umar over de rechtszaak: ‘Het begrip ‘eerlijk’ kennen ze niet in Turkije’

Was de aangifte tegen Umar een gecoördineerde actie van UETD? „Ik heb van tevoren met de anderen overlegd. We hebben besproken: jongens, wat kunnen wij doen?” zegt Mehmet Salih Kaya. Volgens hem staat de aangifte echter los van UETD. „Wij hadden ook alle vier kunnen voetballen bij dezelfde vereniging, dat heeft niets te betekenen.”

De huidige secretaris Mustafa Aslan zegt niet te weten of de aangifte is gecoördineerd. „Ik was er niet bij.” Hij steunt de UETD-leden en bestuurders die aangifte hebben gedaan wel. Aslan: „Zij hebben gebruik gemaakt van hun democratische rechten.”

Zo ziet oud-voorzitter Kaya het ook. „Mevrouw Umar noemt andere Turken neder-Turken en ziet zichzelf dan waarschijnlijk als hoger-Turk. Dat is racistisch en daarom heb ik aangifte gedaan.”