Volg Kiarostami’s blik en zie een bal die naar beneden stuitert

Trieste, maar mooie beelden kwamen deze zomer uit Teheran. Duizenden mensen gingen de straat op voor de begrafenis van de filmmaker Abbas Kiarostami die begin juli overleed. Ze hielden portretten in de lucht van de regisseur, met zijn karakteristieke donkere bril. Later kwamen drommen mensen samen bij het filmmuseum van Teheran om Kiarostami de laatste eer te bewijzen.

Opmerkelijk, die massale liefdesbetuiging. Met zijn minimalistische en poëtische manier van naar de wereld kijken maakte Kiarostami het de kijker nooit heel gemakkelijk. Hij liet feiten en fictie in elkaar overlopen en leverde films af zonder opsmuk, met een klein of zelfs helemaal geen verhaal; films die vooral in het teken stonden van zijn manier van kijken – Kiarostami was ook fotograaf, beeldend kunstenaar en dichter.

Maar zijn werk is allesbehalve pretentieus en gesloten. Integendeel, zijn films zijn juist wars van pretentie. Zo was hij ook als persoon. Op het filmfestival van Cannes vertelde Kiarostami ooit dat hij in slaap was gevallen bij de première van zijn film Like Someone in Love, die zijn laatste zou blijken te zijn. „Toen ik voor het eerst naar Cannes kwam zat ik bij de première de hele tijd om me heen te kijken of er niemand wegliep. Nu verveelde ik me. Maar het werk zelf verveelt me nooit.”

Het filmfestival van Venetië dat momenteel plaatsvindt, is aan Kiarostami opgedragen en aan de onlangs gestorven Amerikaanse regisseur Michael Cimino (The Deer Hunter). In Venetië zijn 24 korte films te zien die Kiarostami voor zijn dood wist te voltooien, geïnspireerd op schilderijen van Breughel, Rembrandt en anderen. In die films vat hij een schilderij op als een frame van een niet-bestaande film, en laat hij zien wat er daarvoor en daarna gebeurt. Take me Home, een film van 17 minuten die Kiarostami, verspreid over een periode van tien jaar, opnam in Zuid-Italië, ging ook postuum in première aan het Lido. In de film is niets anders te zien dan een bal, die trap na trap naar beneden stuitert.

Ook nog te zien in Venetië: regisseur Seifollah Samadian filmde Kiarostami jarenlang tijdens zijn dagelijks werk en stelde daaruit de film 76 Minutes and 15 Seconds with Abbas Kiarostami samen. We zien de meester terwijl hij praat met filmstudenten, rondrijdt door een sneeuwlandschap met zijn fotocamera in de aanslag, en terwijl hij klassieke Perzische poëzie leest tijdens een vliegreis. Bijna ongemerkt is te zien hoe Kiarostami’s kunst ontstaat, vaak met de meest karige middelen: simpel en toch zo moeilijk te duiden, eenvoudig en tegelijk zo mysterieus.