Verboden clusterbom blijft ontploffen

Clustermunitie

In Genève maakt de Clustermunitie Coalitie zich hard voor het uitbannen van alle productie, opslag en gebruik van clusterwapens in 2030.

Leden van de Syrische burgerbescherming verzamelen clustermunitie in de provincie Idlib om gecontroleerd tot ontploffing te brengen. Foto Khalil Ashawi/Reuters

Ze speelden met scherven, twee Jemenitische broers die aan het geitenhoeden waren, zo’n tien kilometer van de grens met Saoedi-Arabië. Scherven van clusterbommen, die daar in grote hoeveelheden op de grond lagen. „Ik vond een bom en gaf die aan mijn broer, zodat we er allebei een zouden hebben”, vertelt de 9-jarige jongste broer in een rapport van Amnesty International.

„Hij sloeg ze tegen elkaar en ze ontploften. De explosie duwde me een paar meter naar achteren.”

Het is 16 april 2016 en zijn broer van twaalf overlijdt ter plaatse. De bom reet diens buik open en trekt zijn arm van zijn romp. De jongste raakt gewond, maar overleeft. Hij zegt dat hij wel vaker scherven opraapte en ze verstopte tussen de bomen. „Dat deed ik met een vriendje. De bommen hebben een witte rand.”

Clusterbommen zijn sinds 2008 verboden volgens het internationaal recht, gewaarborgd in een verdrag dat door 119 landen werd ondertekend – al horen onder andere de Verenigde Staten en Rusland, waar veel clustermunitie wordt geproduceerd, daar niet bij. Toch worden de wapens nog altijd gebruikt, onder meer tijdens de oorlogen in Syrië en Jemen, waar ze veel slachtoffers maken. Dat blijkt opnieuw uit het jaarlijkse rapport van de Clustermunitie Coalitie, een verzameling internationale ngo’s, dat op 1 september verscheen.

In Syrië en Jemen

Daarin staat beschreven dat Saoedi-Arabië tussen april 2015 en februari 2016 ten minste negentien aanvallen met clustermunitie uitvoerde op doelen in Jemen, waar het land zich met een coalitie van bondgenoten op 25 maart 2015 mengde in de al heersende burgeroorlog. De Syrische strijdkrachten van president Assad gebruikten tussen 2012 en 2016 op zijn minst 360 keer clusterbommen. Het werkelijke aantal aanvallen ligt waarschijnlijk vele malen hoger.

Ook vonden de onderzoekers „overtuigend bewijs” dat Rusland clusterbommen liet vallen in Syrië, sinds het een militaire interventie in dat land begon aan de zijde van Assad, een jaar geleden. Volgens de monitor bestaat er „sterk, maar onbevestigd bewijs” dat tijdens schermutselingen in het door Armenië en Azerbajdzjan betwiste Nagorno-Karabach afgelopen april clustermunitie is gebruikt.

070916BUI_Clusterbom

Het zijn opmerkelijke aantallen voor een verboden wapen. „Negentien aanvallen in Jemen klinkt misschien niet veel”, zegt Mary Wareham, verbonden aan Human Rights Watch en een van de opstellers van de monitor, telefonisch uit Genève. Daar vindt dezer dagen een jaarlijkse conferentie plaats waar landen die het verbod op clusterbommen hebben geratificeerd praten over hoe de wereld helemaal vrij kan worden van deze wapens. „Maar het aantal burgerdoden door clusterbommen ligt enorm hoog, ook omdat veel slachtoffers vallen door clustermunitie die nooit is opgeruimd.”

In 2015 kwamen zeker 417 burgers door clusterbommen om het leven, telde het rapport. Het merendeel daarvan viel in Syrië en Jemen. In totaal schat de Monitor het aantal slachtoffers wereldwijd op 55.000, met de meeste gerapporteerde aantallen in Afghanistan, Irak, Libanon en Laos.

Tijdens zijn bezoek aan Laos dinsdag beloofde de Amerikaanse president Obama 90 miljoen dollar vrij te maken voor het opruimen van de niet-ontplofte bommen die de VS daar tijdens de Vietnamoorlog zelf op grote schaal achterlieten.

Clusterbommen zijn bommen die grote aantallen kleinere bommen verspreiden, die allemaal afzonderlijk kunnen ontploffen. Ze worden afgevuurd uit de lucht of vanaf de grond, met als doel schade aan te richten op een grote oppervlakte. Veel kleine bommen exploderen niet, maar blijven liggen, en kunnen zo burgers doden en verwonden lang nadat de initiële aanval werd uitgevoerd.

Toch is er is ook goed nieuws: volgens de Monitor is sinds het verdrag in 2008 van kracht werd 93 procent van alle opgeslagen clustermunitie inmiddels vernietigd. „De clusterbommen die nu worden gebruikt, zijn niet van nieuwe makelij”, zegt Wareham, „ze zijn allemaal geproduceerd in de jaren zeventig, tachtig en negentig, getuige de labels in de scherven.” Recent werden dergelijke bommen aangetroffen bij aanvallen in Jemen. Ze werden gemaakt in het Verenigd Koninkrijk.

Dat neemt niet weg dat Rusland en Brazilië nog altijd clusterbommen produceren. Textron, het enige Amerikaanse bedrijf dat nog clustermunitie produceerde, kondigde op 1 september aan daarmee te stoppen.

In Genève maakt de Clustermunitie Coalitie zich hard voor het uitbannen van alle productie, opslag en gebruik van clusterwapens in 2030. Tot die tijd zullen er wereldwijd nog veel slachtoffers vallen, clusterbommen veroorzaken „onacceptabel lijden van burgers”, waarschuwt Human Rights Watch. Vooral door de achterblijfselen die in veel landen nog altijd niet zijn opgeruimd.