Inflatie blijft dicht bij nul – moet Draghi nóg meer doen?

Europese Centrale bank

De miljardenaankopen van de ECB lopen over een half jaar af. Komt er verlenging? Het ECB-bestuur vergadert donderdag in Frankfurt.

De ECB-toren aan de Main in Frankfurt. Donderdag komt het 25-koppige bestuur van de centrale bank er bijeen. Foto Ralph Orlowski/Reuters

Meer dan 1.000 miljard euro is het inmiddels – en het wordt alleen maar meer. Maandag maakte de Europese Centrale Bank (ECB) bekend dat ze tot nu toe 1.001.947.000.000 euro aan staatsleningen heeft ingekocht sinds maart vorig jaar. De ECB koopt nog even door, tot in maart 2017. Maandelijks gaat het om 80 miljard euro, inclusief bedrijfsleningen die de centrale bank sinds kort ook koopt.

Donderdag praten de 25 bestuursleden van de ECB over dit opkoopprogramma, het vlaggeschip van de centrale bank geleid door Mario Draghi. De vraag is, zoals steeds bij recente ECB-vergaderingen: moeten we nóg meer doen? Maart 2017, de voorlopige einddatum van het programma, komt in zicht en daarmee ook de vraag naar verlenging.

070916ECO_obligatiesECB

Vanuit Nederland bezien is de vraag of de ECB méér moet doen misschien een vreemde. De economie groeit hier heel aardig (in het tweede kwartaal nog met 0,6 procent), de crisis lijkt voorbij. Vanwaar al dat activisme uit Frankfurt in tijden van hoogconjunctuur?

Lees ook over de rentemaatregelen van de ECB: Je geld is op zoek naar een sok, matras of kluis

Maar het ECB-bestuur, waarin ook de president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot zit, kijkt naar de economie van de hele eurozone, en op de langere termijn. Het Brexit-referendum van eind juni lijkt niet al te veel schade te hebben veroorzaakt in de eurozone, afgaande op recente enquêtes onder Europese bedrijven. Maar het economisch herstel blijft zwak. In juni voorspelde de ECB 1,6 procent economische groei in de eurozone dit jaar en 1,7 procent volgend jaar en in 2018. Donderdag volgen nieuwe ramingen.

Belangrijker is de blijvend lage inflatie. Die is nu 0,2 procent, ver weg van de ECB-doelstelling van vlak onder de 2 procent. Die 2 procent geldt als een percentage waarbij de economie gezond kan groeien zonder dat de prijzen de pan uit rijzen. Pas in 2018 komt het doel een beetje binnen bereik, zo verwacht de ECB.

De massale opkoop van obligaties had al tot hogere inflatie moeten leiden. Het idee is als volgt: de ECB koopt de obligaties van onder meer banken en beleggers. Zij krijgen uitbetaald in geld. Dit door de ECB nieuw gecreëerde geld moet in de economie vloeien in de vorm van leningen en investeringen. Uiteindelijk moet dat de prijzen opjagen.

Maar dit gebeurt nog steeds niet, zoals de ECB zelf ook opmerkt. De ECB heeft al een tijdje een speciale ‘taskforce voor lage inflatie’, met het veelbelovende acroniem ‘LIFT’. Twee onderzoekers van deze taskforce deden vorige maand een pijnlijke constatering: het vermogen van de ECB om verwachtingen van inflatie (bijvoorbeeld onder consumenten) te beïnvloeden, staat onder druk. De „geloofwaardigheid” van het monetaire beleid zal mogelijk „snel verslechteren”, schreven ze.

Draghi herhaalt steeds dat de obligatieopkoop, in combinatie met andere ECB-maatregelen, wel degelijk werkt. Zonder alle miljarden zouden de inflatie en de groei nog lager liggen, meent hij. Critici van de obligatiekoop, onder wie Knot en zijn Duitse collega Jens Weidmann, betwijfelen dit. Zij dringen steeds aan op economische hervormingen van (vooral Zuid-Europese) regeringen. De lage inflatie wijten zij vooral aan factoren die buiten de invloed van de ECB liggen, zoals de olieprijs.

Haviken en duiven

Zo staan ook donderdag weer Noord-Europese ‘haviken’ tegenover Draghi en andere voornamelijk Zuid-Europese ‘duiven’. De haviken willen het opkoopprogramma liefst afbouwen, zoals de Amerikaanse Federal Reserve ook heeft gedaan. De duiven willen doorgaan. Op de achtergrond speelt de angst dat de rentes op Zuid-Europese staatsleningen weer kunnen gaan stijgen als de ECB zich terugtrekt. Er zijn risico’s genoeg, onder meer in Italië met zijn wankele banken.

De ECB hoeft donderdag nog geen besluit te nemen over het lot van het opkoopprogramma na maart. Ook in oktober en in december komt het bestuur bijeen. Maar beleggers zullen gespitst zijn op signalen van Draghi, die in zijn persconferentie dikwijls vooruitloopt op wat komen gaat.

Niet erg waarschijnlijk is een renteverlaging. De rente voor banken die geld stallen op deposito’s van de ECB is minus 0,4 procent. Dit betekent dat banken de ECB betalen voor het parkeren van geld. Onlangs waarschuwde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) dat een nog lagere depositorente de banken zal schaden. Koop liever nog wat meer obligaties, zei het IMF tegen de ECB.