Filmprijs

Met een kunstgreep stuurt Nederland Tonio in voor een Oscar

Tonio, naar het gelijknamige boek van A.F.Th. van der Heijden en geregisseerd door Paula van der Oest, wordt dit jaar de Nederlandse inzending voor een Oscar in de categorie beste niet-Engelstalige film.

Daarvoor is wel een kunstgreep nodig: de film, die pas op 13 oktober in première gaat, is vanaf 22 september al in een aantal bioscopen te zien: de Academy eist een bioscooprelease vóór 1 oktober. Dat is een beetje pijnlijk voor het gelijktijdige Nederlands Film Festival in Utrecht, waar Tonio dan niet te zien is.

In het boek Tonio schreef A.F.Th van der Heijden de dood van zijn enige zoon van zich af. Tonio overleed op 21-jarige leeftijd toen hij in de vroege ochtend van Eerste Pinksterdag 2010 in Amsterdam van zijn fiets werd gereden.

De schrijver zelf is blij met de verfilming, zijn echtgenote Mirjam Rotenstreich noemde die onlangs tegen NRC prachtig en aangrijpend, maar wel een film. „Het echte verdriet zit in mij, in mijn lichaam, mijn hart.”

Het is niet de eerste Oscar-inzending van Paula van der Oest. In 2014 werd zij al genomineerd met Lucia de B., in 2002 drong ze door tot de laatste vijf in de categorie beste niet-Engelstalige film met Zus & Zo. In Tonio kiest Van der Oest voor zwaar geschut – extreme montage vol tijdssprongen, opvallende kleurenfilters en muziek – om de aanvankelijk in alcohol gesmoorde ontzetting van het schrijverspaar te tonen.

Een aanpak die kan leiden tot deprimerend melodrama, maar Tonio, een hoogtepunt in Van der Oests sterke oeuvre, klikt dicht als een goed geolied slot. Met dank aan het fenomenale acteerduet van Pierre Bokma en Rifka Lodeizen, met Chris Peters (Tonio) die als een geknakte engel door hun geheugenpaleis dwaalt.

Waar Mirjam haar verdriet eruit schreeuwt, kanaliseert de door schuldgevoel geblokkeerde Adri dat in verbeten research naar de laatste dag van de zoon die hij liefhad, maar veel minder goed kende dan hij zou willen. Op zoek naar het antwoord dat er niet is, en dat weet hij.