Mag een neonazi lesgeven?

In Oldenzaal is een leraar ontslagen vanwege zijn extreem-rechtse gedachtegoed. Het gedrag van leraren buiten de school is vaker grond voor ontslag.

Deelnemers aan een NVU-demonstratie in 2007. De ontslagen leraar had uitlatingen gedaan die „niet verenigbaar zijn met onze school”. Foto Marcel van Hoorn/ANP

De man stond op een foto als deelnemer aan een mars van de extreem-rechtse Nederlandse Volks-Unie (NVU), in 2012. In een discussie op de NVU-site noemde hij iemand een „ongelofelijke domme lesbische hippie”. En zijn naam stond bij likes op de site van de NVU, een nationalistische groepering die ageert tegen immigranten en islam.

De schoolleiding van het Carmel College in Oldenzaal, die de twintiger eind juni een aanstelling had toegezegd als geschiedenisleraar, schrok een dag later van deze en andere feiten en trok de arbeidsovereenkomst direct weer in. Volgens een briefje van de rector was dat vanwege „politieke voorkeuren die hem naar onze mening ongeschikt maken voor het doceren van het vak geschiedenis op onze school”. De rechter in Enschede stelde de school in het gelijk, vorige week in een kort geding dat de aspirant-leraar had aangespannen.

Betekent dat dat de school met instemming van de rechter extreem-rechtse ideeën uit de klas weert? Een woordvoerder van het Carmel College ontkent dat: „Wij discrimineren niet op basis van politieke voorkeuren.” Het probleem ligt volgens de school in uitlatingen van de man – op de NVU-site en Facebook – die volgens de woordvoerder „niet verenigbaar zijn met onze school” en bij zijn „voorbeeldfunctie” als leraar.

NVU-sympathieën

Zijn sympathieën voor de NVU waren niet geheel nieuw voor de school. In 2015, toen de man uit Almelo op de school stage liep, was er al onrust ontstaan over zijn NVU-sympathieën. Leerlingen hadden hem gegoogeld, waren hem tegengekomen op de NVU-site en hadden daarop aan andere docenten gevraagd „of een neonazi les mag geven”. Toen had de man verklaard dat zijn NVU-bemoeienis iets van het verleden was, een „jeugdzonde”. Eind juni dook informatie op waaruit het tegendeel bleek, aldus de school: „zeer recent” was hij nog actief geweest binnen de NVU.

„Ook leraren hebben de vrijheid van meningsuiting, maar die is niet onbegrensd”, zegt Pieter Huisman, hoogleraar onderwijsrecht aan de Erasmus Universiteit. „Een school kan zijn personeel verbieden om ideeën uit te dragen als die niet passen bij de grondslagen van de school, zeker als het om bijzonder onderwijs gaat.” Het Carmel College valt met zijn christelijke identiteit onder het bijzonder onderwijs. Dan botsen er twee grondrechten, zegt Huisman: de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van meningsuiting.

„Het belang van de school weegt dan zwaarder dan het recht van een werknemer om zijn overtuigingen uit te dragen. Leerlingen en hun ouders mogen verwachten dat een leraar zich conformeert zich aan de grondslagen van de school.”

Christen-democraten

Cruciaal in deze zaak is de „fijne lijn” tussen „wat je aan ideeën mag hebben en wat je daarvan uitdraagt”, zegt Paul Zoontjens, hoogleraar onderwijsrecht aan Tilburg University. In de zaak werd geen gedrag bínnen de school genoemd dat problematisch zou zijn. „Maar als er onrust ontstaat rond zijn ideeën verandert dat de zaak: een school kan aanvoeren dat de sfeer in de klas daardoor is aangetast.” Door de invloed van digitale media zie je steeds vaker dat het gedrag van een leraar buiten school ook een grond voor ontslag wordt, zegt Zoontjens. Ook Huisman herinnert zich zaken uit de jaren tachtig, waarbij leraren ontslagen werden die verbonden waren aan de rechtse Centrum Democraten. Daarbij stelde de rechter de school in het gelijk.

Volgens zijn advocaat heeft de man nog niet besloten of hij tegen de uitspraak in beroep zal gaan.