Europa had fraude in het vizier, maar deed er verder niets tegen

Dieselschandaal

De enquêtecommissie van het Europees Parlement is de spannendste fase ingegaan. Maar de antwoorden blijven vaag.

Foto Reuters/Stefan Wermuth

Nee, hij was door niemand op de hoogte gesteld van het gebruik van defeat devices, zoals de sjoemelsoftware van Volkswagen. Hoe het met het toezicht op de autosector in de EU-landen was gesteld, dat wist hij eigenlijk ook niet. En waarom dieselauto’s op de rollenbank veel meer schadelijke stoffen uitstoten dan op de weg – dat feit was hem wél medegedeeld – dat liet hij niet verder uitzoeken.

Antonio Tajani wuifde elke verantwoordelijkheid voor vieze lucht boven Europa weg, toen hij maandag werd ondervraagd door de speciale onderzoekscommissie van het Europees Parlement. Tajani was eurocommissaris voor Industrie tussen 2010 en 2014. De Italiaan, die graag voorzitter van het Europees Parlement wil worden, moest zich verantwoorden voor het feit dat Volkswagen onder zijn bewind volop kon frauderen met uitstoot van dieselauto’s. Uitlaatgassen vallen in Europa gek genoeg niet onder het milieudepartement, maar onder Industrie, dat juist opkomt voor de belangen van autofabrikanten.

De onderzoekscommissie, vorig jaar opgetuigd na het uitbreken van het Volkswagenschandaal, moet uitzoeken hoe de hele fraude heeft kunnen gebeuren en wie er nalatig is geweest. Wat afgelopen jaar in ieder geval duidelijk is geworden, is dat niet alleen de dieselauto’s van Volkswagen de normen voor stikstofoxidenuitstoot op de weg ruim overschrijden, maar dat de dieselauto’s van heel veel fabrikanten dat doen. Zij lijken daar verschillende strategieën voor te gebruiken, zoals het uitschakelen van schoonmaaksystemen bij lagere temperaturen. Het is nog niet besloten of dat illegaal is.

Munitie verzamelen

Na de zomervakantie is de onderzoekscommissie in de spannendste fase beland: de verantwoordelijke eurocommissarissen en nationale bewindslieden worden nu gehoord. De timing is bewust, de commissie wilde de afgelopen maanden eerst genoeg munitie verzamelen voor deze zittingen.

Die kogels lagen maandag klaar. Er was een brief opgedoken waarin de voormalig eurocommissaris van Milieu, Janez Potocnik, zijn collega Tajani waarschuwt voor het oplopende verschil tussen uitstoot in het lab en op de weg. Daarin maakt Potocnik melding van mogelijke „illegale praktijken”. Auto’s lijken te worden aangepast aan de testcyclus, schrijft hij. En er was al een melding van het Joint Research Center, het onderzoeksinstituut van de Europese Commissie, dat een auto had gevonden die „extreem veel” stikstofoxiden uitstootte bij lage temperaturen. Is hier sprake van een defeat strategy bij lage temperaturen, vroeg de dienst zich af.

Ontwijkende antwoorden

Het was een frustrerende bijeenkomst, zegt Europarlementariër Bas Eickhout van GroenLinks en lid van de commissie achteraf. „Tajani bleef maar zeggen dat niemand hem heeft gewezen op het gebruik van defeat devices en dat hij niks verkeerd heeft gedaan. Maar als hem dan werd gevraagd waarom hij niets deed aan het feit dat auto’s op de weg niet aan de wet voldeden, dan verschool hij zich achter zijn gebrek aan macht.”

Feitelijk klopt dat, de macht om auto’s van de weg te halen ligt bij de lidstaten van de EU. „Maar op de vraag waarom hij nooit heeft geprobeerd de lidstaten tot actie te bewegen met boetes, want dat kon hij namelijk wel, had hij geen antwoord. Hij bleef overal omheen praten.”

In de uren voor het optreden van Tajani kwam oud-commissaris Janez Potocnik van Milieu aan het woord. Uit zijn antwoorden bleek dat hij wel had aangedrongen op meer onderzoek bij zijn collega bij Industrie, maar dat die daar niet naar luisterde. Maar ook hij was er niet van op de hoogte van de fraude van Volkswagen met uitstoot, zei hij. „Ik kon bijna niet geloven dat een bedrijf als Volkswagen zo onverantwoordelijk en fundamenteel stom zou zijn.”