Een huilbui op het werk is zo gek nog niet

Emotie

In haar nieuwe boek maakt comedian Amy Schumer zich sterk voor „jezelf kunnen zijn op werk”. Goed idee: onderdrukken van negatieve emoties leidt tot minder bezieling.

Comedian Amy Schumer in de serie Inside Amy Schumer. Beeld Comedy Central

„Ik deed altijd precies waar ik zin in had op mijn werk.” Het is een van de ontboezemingen die Amy Schumer doet in haar pas verschenen boek The Girl with the Lower Back Tattoo. In Manhattan alleen al werkte de inmiddels 35-jarige comedian, actrice en televisieproducent in minstens twaalf restaurants en bars, zo schrijft ze. Lang niet altijd met plezier. „Ik besloot op een gegeven moment in het restaurant waar ik werkte niet meer tegen de gasten te praten, omdat ze zo yupperig en onbeschoft waren”, herinnert Schumer zich.

En zo leidde die schier eindeloze reeks bijbaantjes tot een inzicht: soms is het gewoon lastig je gevoelens te verbergen, puur omdat je op dat moment door iemand wordt betaald, schrijft ze tussen fragmenten van puberdagboeken door. En een ander inzicht: van al die ‘klootzakken van bazen’ leerde Schumer vooral hoe ze níét wilde worden als zij ooit leidinggevende zou zijn.

Schumer is nu zelf de baas. Het sketchprogramma Inside Amy, en de door haarzelf geschreven film Trainwreck brachten haar met name in de Verenigde Staten niet alleen een immense populariteit, maar maakten haar, naast maker en comedian, ook manager.

Op de set van haar televisieprogramma staat het iedereen nu vrij te zijn wie ze zijn. Inclusief grilligheden, chagrijnige buien, en ongegeneerde emoties. Want, is de overtuiging van Schumer: „Je moet wel jezelf kunnen zijn op het werk.”

Weg naar de top huilen

Huilen, boos worden, onterecht uit de bocht vliegen – geen mens voelt zich 365 dagen per jaar sterk en zelfverzekerd. Toch wordt dat tijdens kantooruren vaak wel van ons verwacht. Logisch, het werk mag er immers niet onder lijden.

Maar het wegstoppen van emoties lijkt óók niet gezond. In 2013 hield Sheryl Sandberg, topvrouw bij Facebook, eenzelfde pleidooi als Schumer. In haar boek Lean in geeft ze toe weleens gehuild te hebben op kantoor, en schrijft ze dat het delen van emoties onderdeel is van het opbouwen van goede relaties, ook met collega’s. „Ik raad niemand aan zich een weg naar de top te huilen, maar we zijn wel mensen”, zegt Sandberg.

Is het inderdaad verstandig emoties te tonen op het werk?

De Open Universiteit en TNO concludeerden in 2014 dat het moeten verbergen van negatieve emoties op de werkvloer leidt tot meer uitputting en een lagere bevlogenheid onder werknemers. Vrouwen zeiden vaker dan mannen emoties te moeten onderdrukken, maar de mate waarin dat ‘wegstoppen’ negatieve gevolgen had, was voor mannen en vrouwen gelijk.

„Het verdringen van negatieve emoties op het werk heeft geen enkele zin”, zegt Jan Fekke Ybema, docent arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht, en een van de onderzoekers.

„In de meeste gevallen leidt het ertoe dat vervelende gedachten enkel groter worden, en daarmee meer stress opleveren. Een goede band met collega’s, waarin we het gevoel hebben emoties kwijt te kunnen, is daarom van groot belang.”

Méér bevlogenheid

Maar, voegt hij eraan toe, het tegenovergestelde geldt ook. Met name in beroepen waarin men geacht wordt zich dienstbaar op te stellen, leidt het gedwongen uiten van positieve emoties juist tot minder uitputting en méér bevlogenheid. Iemand die de hele dag mensen te woord moet staan, kan dat bijvoorbeeld moeilijk al snauwend volhouden. Ybema: „Het is daarom enerzijds goed te blijven praten over wat je dwars zit, maar er tegelijkertijd voor te zorgen dat dit niet ten koste gaat van een professionele houding.”

Want die professionele houding, die zorgt er nu juist voor dat we ons beter voelen – over ons werk, en daarom over onszelf. Wie zijn werk goed doet, maakt immers meer kans op positieve en opbeurende reacties van klanten of collega’s. Ybema: „Het lijkt erop dat zelfs een fake smile helpt: wie gedwongen wordt positieve emoties te tonen op het werk zit beter in zijn vel.”

Toch blijft de vraag in hoeverre collega’s zitten te wachten op jouw dagelijkse beslommeringen. Om nog maar te zwijgen van de baas. Waar ligt de grens? Bij Amy Schumer op de set kan in ieder geval een heleboel: „Soms voel ik me labiel omdat ik ongesteld ben. Dan roep ik dat gewoon om door de luidspreker, zodat de voltallige cast en crew het kunnen horen.”

Volgens Louise Boelens, arbeidspsycholoog en coach, ligt de balans niet zozeer bij leidinggevenden, maar op de werkvloer zelf. Boelens: „Sfeer is besmettelijk. Wanneer iedereen voortdurend al zijn negatieve emoties bij elkaar neer zou leggen, dan zou het er niet gezelliger op worden. En dat gaat ten koste van het werk.”

Zoek de fijne collega’s op

Volgens Boelens is het daarom vooral belangrijk dat er collega’s zijn bij wie je, in de pauze, je hart kunt luchten. En de baas? Die moet niet worden gebruikt als uitlaatklep. „De baas zou in negatieve emoties vooral een signaal moeten herkennen van een dieper probleem”, vindt Boelens.

Het heeft volgens haar weinig zin eens lekker over emoties te gaan praten met een leidinggevende. Belangrijker is: heeft de ontevredenheid met het werk te maken? En wat kan hij of zij daaraan veranderen? Blijken de emoties privé, moedig iemand dan vooral aan zich te concentreren op zijn of haar werk, stelt Boelens. „Zeg als leidinggevende: goed dat je er toch bent.” Het afleveren van goed werk of bijdragen aan een prestatie geeft namelijk ook positieve energie, juist als het privé even wat minder goed gaat.

Toch is een open sfeer op kantoor, waarin mensen het gevoel hebben ongenoegen aan te kunnen kaarten, volgens docent arbeids- en organisatiepsychologie Jan Fekke Ybema, wél een verantwoordelijkheid van leidinggevenden. „Niemand mag het gevoel hebben dat zijn of haar gevoel ondergeschikt is aan het belang van het bedrijf”, stelt hij. Zijn advies: „Geef iedereen voldoende aandacht. Door belangstelling in je werknemers te tonen, geef je het juiste voorbeeld.”

En dat zou je desnoods kracht bij kunnen zetten met een luidspreker.